Sciencepalooza

Oogsten uit de maag van de mug

Malaria, zich ongrijpbaar verplaatsend door mens en mug, is nog steeds een van de grootste killers in de wereld: elke minuut sterft er een kind. Malaria is lastig uit te roeien, omdat de parasiet Plasmodium, die malaria veroorzaakt, vier verschillende levensstadia kent waarin het steeds een andere vorm aanneemt.

Medium wetenschap 21 2013 malariamug

Met pover succes zoeken onderzoekers naar het ‘gouden’ vaccin. Een van die mensen die al jarenlang probeert zo’n vaccin te maken is Steve Hoffman. Hij was vijftien jaar lang hoofd malariaonderzoek bij de Amerikaanse marine. Het leger is namelijk zeer geïnteresseerd in het genezen van malaria. Een bekende volkswijsheid is dat de Vietnam-oorlog er misschien anders uitgezien zou hebben als niet de helft van de Amerikaanse soldaten met malaria in bed had gelegen. Gefrustreerd na jarenlang zwoegen zei Hoffman in 2002 zijn baan bij de marine op en begon hij te werken aan een oud idee. In een experiment uit de jaren zeventig bleken proefpersonen, na geprikt te zijn door bestraalde (lees steriele), met de parasiet geïnfecteerde muggen, beschermd te zijn tegen een volgende malaria-infectie. Als Hoffman nu eens die parasieten kon kweken, oogsten, bestralen en gebruiken als vaccin. Dat was tot nu toe een moeilijk en slordig werkje in het laboratorium: parasieten met de hand uit de magen van geïnfecteerde muggen oogsten terwijl men door een microscoop tuurt.

Te duur! Te moeilijk! Niet te standaardiseren! zeiden de sceptici. Dit product zou niet te vertalen zijn naar een biotechnologische productieomgeving, die altijd dichtgetimmerd is met noodzakelijke wetgeving en controles om de veiligheid en reproduceerbaarheid van medicijnen te waarborgen. Maar Hoffman zette door en zocht de juiste mensen om zich heen, die ook in het idee geloofden: entomologen, parasitologen, en productie-experts. Ze maakten plannen voor het kweken van muggen en het isoleren en zuiveren van parasieten. Uiteindelijk door een grote subsidie van de Gates Foundation kon Hoffman in 2003 zijn fabriek, Sanaria, bouwen in de buitenwijken van Washington DC. Een echte parasietenfabriek.

Na de eerste klinische studies in 2010 bleek de praktijk weerbarstig. De effectiviteit van het vaccin werd getest in kleine groepen van acht tot tien personen. De deelnemers werden na vaccinatie met de bestraalde parasieten opzettelijk geprikt door besmette muggen. Zodra de deelnemers toch ziek werden, werden zij meteen behandeld met malaria-medicijnen en knapten ze snel op. Bleven deelnemers gezond, dan was er goede reden om aan te nemen dat het product effectief was. Maar, hoewel het Sanaria-product dus veilig was, bleek minder dan twintig procent van de mensen beschermd na vaccinatie. De rationale was dat er na vaccinatie van de vloeistof in de schouderspier niet genoeg van het vaccin in de lever komt, om daar de gewenste immuniteit op de wekken.

Het sceptische malariaveld zei hardop: het is over! Maar Hoffman gaf zich ook ditmaal niet gewonnen en toonde met dierexperimenten (konijn en aap) aan dat het vaccin – indien rechtstreeks in de bloedbaan gebracht – totale bescherming tegen malaria biedt. Dit succesvolle resultaat heeft Sanaria zeer recent in een kleine studie bij menselijke deelnemers weten te herhalen. Een doorbraak waar het veld wanhopig op zit te wachten. Toch klinken daar weer de sceptici. Volgens hen is het vaccin in de huidige toedieningsvorm niet verder te ontwikkelen. Ik zeg: misschien zouden deze doemdenkers hun uitspraken van tien jaar geleden eens moeten nalezen voordat ze deze hoopgevende resultaten, al zijn ze prematuur, naar de prullenbak verwijzen.