Het winkelende publiek dat over de Gedimino-prospektas in de binnenstad van Vilnius schrijdt, kijkt om. Een groep activisten met trommels begeeft zich naar een belendend, winderig plein. Daar, bij het standbeeld van de negentiende-eeuwse dichter Vincas Kudirka, componist en tekstschrijver van het volkslied van Litouwen, vindt een manifestatie plaats. De aanwezigen betuigen hun solidariteit met de migranten uit het Midden-Oosten en Afrika die eerder dit jaar, bij wijze van ‘hybride wapen’, door de Belarussische potentaat Loekasjenko bij de grens met Litouwen werden gedumpt. De meesten van hen slijten hun dagen nog immer in een van de overhaast ingerichte vluchtelingenkampen. Veel is er in die zes maanden niet veranderd. De verwerking van de ingediende asielaanvragen is weliswaar toegenomen, ‘maar men pikt bij voorkeur de meest kansloze gevallen eruit’, zegt een demonstrant op het plein.

Ze houdt een bord vast met daarop geschreven Statykit tiltus, ne sienas, ‘Bouw bruggen, geen muren’. Dat laatste heeft betrekking op het hekwerk dat momenteel langs de grens met Belarus wordt opgetrokken (en dat voor een deel wordt vervaardigd in Nederland).

Een activist leest een Engelstalige brief voor die een migrant uit Irak vanuit een van de kampen naar buiten heeft weten te krijgen. Na een beknopt overzicht van de ellende die hij in zijn vaderland heeft meegemaakt (‘we begonnen de dag steevast met een bomaanslag’), volgt een klaagzang over de situatie in zijn huidige verblijfplaats. De tenten zijn daar vervangen door containers. Die geven de vluchtelingen een claustrofobisch gevoel, mede door de hekken eromheen die weinig bewegingsruimte bieden. Het is ook waar Idris uit Kameroen zich via de mobiele telefoon aan ergert: ‘We zitten hier gewoon opgesloten.’ In het kamp van Pabradė, waar hij verblijft, is het al tot een schermutseling met de bewakers gekomen.

Eén dag na de bijeenkomst op het Kudirka-plein: de humanitaire en geopolitieke crisis aan de Pools-Belarussische grens begint. Het is opnieuw onrustig in enkele kampen in Litouwen. Het hoofd van de grensbewaking bespeurt een ‘gecoördineerde actie’ – leden van de vluchtelingenkaravaan die in Belarus richting Polen trekt, zouden via sociale media vluchtelingen in Litouwen ‘opjutten’. Een aantal conservatieve politici aarzelt ‘daarom’ niet om de demonstratie van zondag als een ‘bedreiging voor de nationale veiligheid’ te bestempelen.


Het aantal in 2021 getelde doden en vermisten op de Middellandse Zee volgens het Missing Migrants Project (IOM): 1563