Oorlog en ebola vormen in Noord-Kivu een dodelijke mix

Kinshasa – ‘Bestaat ebola echt?’ vraagt de douanebeambte op de provinciale luchthaven van Goma in Noord-Kivu ons. Hij wacht niet op het antwoord, maar vertelt het gerucht dat we vaker zullen horen: ‘De overheid liegt: ebola is een verzinsel, om zo het geld aan het rollen te krijgen.’ En inderdaad, er gaat veel geld om in Goma. Volgepakte vliegtuigen – in grote letters ‘VN’ op de buik – stijgen elk half uur op om mensen en vracht te vervoeren naar wat nu al wordt beschreven als de ergste ebola-uitbraak in West-Afrika sinds 2014. Al meer dan honderdvijftig mensen zijn eraan gestorven in Congo, hoewel er vaccinatieteams actief zijn.

‘Het is misschien wel de slechtste plaats om ebola te hebben’, zegt Steward Mohindo, een militant van de jongeren-oppositiebeweging Lucha (Strijd). Hoewel de Verenigde Naties meer dan twintigduizend blauwhelmen hebben gestationeerd, is Noord-Kivu al veertien jaar het toneel van een gruwelijke oorlog tussen meer dan honderdtwintig rebellengroepen. Inzet van de strijd: waardevolle mineralen en grondstoffen, zoals goud, koper, kobalt en coltan.

Jean Bierra, een tachtiger getooid met een felrode cowboyhoed, komt met flinke vertraging aan met de bus uit Butembo, een van de steden waar ebola rondgaat. ‘Ze hebben ons wel tien keer laten stoppen om onze handen te wassen’, vertelt hij – een maatregel van het ministerie van Volksgezondheid. Bierra vindt dat lachwekkend: ‘Ik sterf wanneer God dat wil. De overheid verspreidt ebola zodat de verkiezingen in december niet kunnen doorgaan.’

President Joseph Kabila, staatshoofd sinds 2001, heeft verkiezingen voor eind december aangekondigd, maar de bevolking is sceptisch en politieke spanningen lopen hoog op. Anti-Kabila-protesten worden al maanden bloedig neergeslagen. De oppositie maakt gebruik van de crisis: Crispin Mbindule Mitondo, een parlementariër voor Butembo, zweert bijvoorbeeld dat ebola ‘gefabriceerd’ is door de regering in Kinshasa.

‘Mitondo maakt iedereen bang’, zegt Steward Mohindo. ‘Nu denken mensen in Noord-Kivu dat hulpverleners de bevolking vermoorden. Ze denken dat vaccinatieteams erop uit zijn om de bevolking te infecteren met een virus, geproduceerd in laboratoria om ze systematisch te elimineren.’ Eerder deze maand werd een Rode Kruis-team aangevallen door een menigte die de ambulance tot stoppen dwong en twee hulpverleners verwondde. De dorpelingen hadden geld van de oppositie gekregen om de ambulance aan te vallen, maar ze dachten echt dat de auto smokkelwaar bevatte. Ze geloofden dat het Rode Kruis samenwerkt met Kinshasa, zegt Mohindo, ‘het is een gevaarlijk spel wat die politici spelen.’