Kunst

Op bezoek

Ook het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen kampt met een langdurige verbouwing, maar de één zijn verbouwing is de ander zijn genoegen, en net als tijdens de sluiting van het Rijksmuseum doen andere musea in Vlaanderen hun voordeel met tijdelijke bruiklenen.

Medium kunst

Een geluksvogel is het Rockoxhuis, een bescheiden museum gevestigd in het oude huis van Nicolaas Rockox (1560-1640), een sleutelfiguur in de politiek en de cultuur van Vlaanderen in de eerste helft van de zeventiende eeuw. Hij was schepen, ‘buitenburgemeester’, ‘peismaker’, gildedeken van de Lakenhalle, oppertresorier en hoofdman van de Poorterij, hoofdman van het Kolveniersgilde, enzovoort; in die laatste hoedanigheid gaf hij Rubens opdracht tot het schilderen van de grote Kruisafname, die nu nog in de Antwerpse kathedraal te zien is.

Rockox’ huis was een schoolvoorbeeld van wat een renaissance man om zich heen diende te hebben. Het omvatte een bibliotheek, een tuin, een verzameling kunstvoorwerpen, een verzameling rare naturalia, een verzameling antieke voorwerpen en munten, en natuurlijk uitgelezen meubilair. Bij elkaar vormden huis en interieur de weerspiegeling van (en een monument voor) de beschaving en het esprit van zijn eigenaar.

Het pand is pas sinds 1949 een museum, en is in de laatste decennia uitvoerig gerestaureerd. Dankzij de sluiting van het kmska kan het nu een beeld geven van hoe het er in Rockox’ dagen moet hebben uitgezien. Er zijn topstukken onder. Het museum leende, om maar wat te noemen, De Orsini-polyptiek van Simone Martini, een Calvarie van Antonello da Messina, de surrealistische Madonna van Jean Fouquet, de onvoltooid gebleven Heilige Barbara van Jan van Eyck, en verder werk van Van der Weyden, Memling, Beuckelaer, Metsijs, Patinir, Van Reymerswaele, kortom de hele Vlaamse eredivisie.

De inrichters hebben de werken gehangen zoals het vroeger ging, alles op en boven elkaar, maar ook gekeken naar functies van de kamers. Rockox’ ‘Cleyn Salette’ was bijvoorbeeld een ontvangstkamer waarin de klassieke oudheid en een humanistische levensbeschouwing een hoofdrol speelden (er is een gipsen voet van keizer Constantijn); het grote Salet was de plaats waar de kunst van zijn tijd werd getoond, met Rubens, Van Dyck en Jordaens als belangrijkste vertegenwoordigers.

Bij zijn dood bezat Rockox 82 schilderijen. Van Rubens hangt er veel, waaronder het portret van Gaspard Gevartius, filoloog, dichter, historicus, typisch een man die hier in deze kamer zal hebben gezeten. In het voorhuis is een kleine tentoonstelling met kaarten en atlassen van Abraham Ortelius (1527-1598), ook al een goede vriend van Rockox en net als hij een ijverig verzamelaar van munten. Rockox had de belangrijkste publicaties van Ortelius in zijn boekenkast staan en een portret van Ortelius sierde bovendien Rockox’ kunstkamer. Zo heeft alles met alles te maken.

Het Rockoxhuis trekt niet de honderdduizenden die het Rubenshuis, een eindje verderop in de stad, wel binnenhaalt, maar dat is een groot voordeel. Je gaat bij zo’n elegant en intelligent huishouden liever niet met de hele familie op bezoek.

Het Gulden Cabinet: Koninklijk Museum bij Rockox te gast, t/m 31 december 2016. Museum Nicolaas Rockoxhuis, Antwerpen. rockoxhuis.be. Ortelius, t/m 16 augustus


Beeld: Jean Fouquet, Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen, zonder datum. Olieverf op paneel, 113 x 104 cm. Museum Rockoxhuis (KMSKA , inv. 132 / Lukas-Art in Flanders / Hugo Maertens)