Op de Polexit rust geen taboe meer

Warschau – Hij zei het niet letterlijk, maar hij zei het wel: Polen moet zich tegen de EU verdedigen zoals vorige generaties zich verdedigden tegen nazisme en communisme. ‘Wij Polen hebben recht op onze eigen, onafhankelijke, soevereine en democratische staat’, stelde Jaroslaw Kaczyński bij een mis ter nagedachtenis van zijn moeder die tijdens de oorlog in het verzet zat. ‘Dat verbindt onze tijd met de episode uit het leven van de generatie die nu bijna helemaal verdwenen is. En met alles wat wij nu doen om deze nieuwe aanval op onze soevereiniteit en onafhankelijkheid af te slaan.’

‘Deze aanval’ komt van de EU. Het Europees Hof stelde paal en perk aan de onderwerping van de rechterlijke macht door Kaczyński’s partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Het Europees Parlement veroordeelde afgelopen week de autoritaire tendensen in Polen en Hongarije en riep de raad op om straffere actie te ondernemen.

Kaczyński trekt zich er niets van aan. Een nieuwe ‘muilkorfwet’ straft iedere rechter die gehoor geeft aan de uitspraak van het Europees Hof. Een unicum. Nog nooit eerder probeerde een lidstaat een vonnis van het hoogste EU-gerecht te blokkeren. Ook het juridische adviesorgaan van de Raad van Europa maakte afgelopen week gehakt van Kaczyński’s ‘hervormingen’: de ‘muilkorfwet’ is een verdere inperking van de onafhankelijkheid van rechters.

Het hof kan elk moment een boete opleggen voor elke dag die Warschau weigert het vonnis uit te voeren. Dat wordt buigen of barsten. Uitvoering van het vonnis betekent dat PiS het Hooggerechtshof (dus de rechterlijke macht) niet onder controle krijgt. In Brussel worden plannen gesmeed om de uitbetaling van EU-subsidies afhankelijk te maken van het respecteren van de rechtsstaat. Polen is de grootste ontvanger van Europees geld. Minister Ziobro dreigde onmiddellijk met het vetowapen: ‘Zonder instemming van Polen komt er helemaal geen EU-begroting.’

In analyses valt steeds vaker het P-woord: Polexit. De machthebbers in Warschau lopen er met een grote boog omheen, want een grote meerderheid van de Poolse bevolking is positief over het lidmaatschap van de EU. Maar de vraag is steeds meer: van welke EU wil Polen lid zijn? Tijdens het debat in het Europarlement afgelopen week diende een Britse parlementariër de Polen van advies: stap er toch uit. Hij kreeg prompt applaus van de belegerde PiS-delegatie.