Op de vleugels van de roem

Iedereen beroemd! Het lijkt het motto van deze tijd. Er is weinig voor nodig om voor even wereldberoemd in Nederland te worden. Iedereen kan het. Er is slechts één voorwaarde: zorg dat er een draaiende camera in de buurt is. De televisie verdeelt de roem. En doet dat gulhartig. Raad in een onbenullig spelletje een paar woorden goed, en de volgende dag spreken alle buren je op straat aan. Pleng in een van de vele talkshows je tranen over een weggelopen geliefde, een overleden kind, een handtastelijke afdelingschef of een op hol geslagen cruise control, en daags daarna ga je over ieders tong. Vraag Menno Buch om met de camera te komen vastleggen welke kunsten je met een opblaaspop weet uit te halen, en je bent de held van iedere bouwplaats. Leg het aan met Hanneke Groenteman, en even later ben je de meestbelovende jonge schrijver van Nederland.

De utopie van Andy Warhol, vijftien minuten roem voor iedereen, is werkelijkheid geworden.
Waar zijn de tijden dat roem nog iets met voortreffelijkheid te maken had? Hannah Arendts pleidooi daarvoor, in dit nummer gerecapituleerd, klinkt in deze tijden van showbizzgekte verrassend fris. Roem door uitzonderlijke prestaties, het geldt misschien voor Connie Palmen, voor Willem Nijholt, voor Henny Vrienten. Allemaal erkende vakmensen op hun terrein. Maar geldt het ook voor René van der Linden, weggehoond uit Den Haag, nu terugslaand als sterke man van het CDA, afdeling Limburg? En voor Hans van der Togt, eerder dit jaar tezamen met het Rad van Fortuin roemloos van de beeldbuis verstoten, binnenkort (nieuws! nieuws! nieuws!) door Joop van den Ende gerelanceerd in het Millenniumspel? En voor Greet Hofmans, de stille kracht van Paleis Soestdijk, om wier persoon, vele jaren na haar dood, het rumoer maar niet wil verstommen? Het zijn stuk voor stuk mensen die weliswaar zo hun verdiensten hebben, maar voor wie het woord ‘voortreffelijkheid’ ontegenzeggelijk een maatje te groot is.
Niets is zo betrekkelijk als roem. Wie beroemd is op RTL4, is een volslagen onbekende op Nederland 3. De Telegraaf-lezer kent alle bedgeheimen van Vanessa, de Volkskrant-lezer niet. Maar die weet weer alles over de liefdes van Simone de Beauvoir, een naam waar je in Panorama of Aktueel vergeefs naar zult zoeken. Maar iedereen kent Diana, de prinses van Wales. Wat doet haar zo boven alle rangen en standen uitstijgen? Ze is, aldus de filosoof René Girard, het slachtoffer van een heuse oermoord, zoiets als die van Kaïn op Abel, een moord die een samenleving nodig heeft om al het overige sluimerende geweld binnen de perken te houden. Aldus ligt roem aan de wortels van onze beschaving. Maar is roem zelf ook ethisch? Vroeger wel, nu niet, meent de historicus Willem Frijhoff. Het verschil tussen beroemd en berucht is aan hevige erosie onderhevig, zegt hij. Bruten en gekken worden tegenwoordig met dezelfde egards behandeld als de onberispelijken en de voortreffelijken.
Roem, of die nu terecht of ten onrechte is verkregen, trekt vreemde, ja soms zelfs ronduit sinistere zaken aan. 'Hansie! Hansie!’ scanderen opgewonden Hollanders in een Amsterdamse rondvaartboot wanneer ze op een halve meter van het drijvende onderkomen van the master of quizmasters Hans van der Togt voorbijvaren. Maar het kan erger. In Amerika, natuurlijk in Amerika, worden beroemdheden in hun deuropening door al te enthousiaste fans genadeloos neergeschoten. Ten onzent leiden we de idolatrie in wat rustiger banen. Men doet een dagje Show Bizz City - en ja hoor, daar is-ie weer: Hans van der Togt met zijn Rad van Fortuin! Of men richt een fanclub op. Voor Frans Bauer bijvoorbeeld. Frans wie? Kijk, daar heb je het nou.
Wie, ondanks al de schaduwzijden van de roem, de verlokkingen van de schijnwerpers niet kan weerstaan, vindt in deze Groene ten slotte nog vele waardevolle tips. Wilt u het maken in de politiek? Wees saai en oud! Of doe als Melkert: wees ijdel. Wilt u heilig worden? Mijd zo opvallend mogelijk iedere publiciteit. Zoekt u glamour? Slijm, lieg en bedrieg. Droomt u ervan een groot schrijver te worden? Leer van Sidney Brochstein in het beklemmende verhaal van Arnon Grunberg.
Zo is het: De Groene Amsterdammer maakt iedereen beroemd.