TELEVISIE China

OP NAAR PEKING

Eigenaardigheid van ons bestel, met zijn oorlog van allen tegen allen, is dat alles in golven komt. Om boerderijen, ziekenhuizen en landverhuizers wordt door omroepen gevochten; en als een volkszender de mening van de man in de straat over kredietcrisis en Taliban evenveel waard acht als die van de deskundige, laat het NOS-Journaal prompt diens buurvrouw aan het woord (met dank aan Fortuyn). Zo kan het ook gebeuren dat met de Olympische Spelen op komst elke omroep zijn China-zegje wil doen. Dat heeft iets potsierlijks maar levert soms ook uitstekende televisie en informatie op.
Aan Rosenmöller (vorige week besproken) ging in maart KRO’s Reporter met Wat speelt er in China? vooraf – terecht nu herhaald. Een van de betere uitzendingen van die rubriek, qua informatie en gewicht van getuigen. Zo komt de Oostenrijkse VN-diplomaat Nowak aan het woord, die onderzoek deed naar martelen in Chinese gevangenissen. Zijn verhalen zijn schokkend genoeg. Maar wie een talking head onvoldoende vindt zou alleen al van slag raken van candid gefilmde beelden waarin de geheime politie de echtgenote van dissident Hu Jia op straat intimideert. Zo grof en schaamteloos dat het pijn doet aan de ogen en dat de hel van geestelijke terreur voelbaar wordt. Om dit en veel meer raad ik de site van Reporter aan, waarop de uitzending nog staat.
Wel een kanttekening. Omdat de meeste schanddaden niet filmbaar zijn heeft Reporter bedacht om die dan maar, in vaag zwart-wit, te ensceneren. Zo ziet u tussen de interviews door in close-up een traan rollen over een vrouwenwang. Het is de absolute verkitsching van informatie: doodzonde. Andere eigenaardigheid: Reporter beweert in begeleidend materiaal dat de situatie dus ingewikkelder is dan Erik van Muiswinkel doet voorkomen. Waarschijnlijk omdat Nowak, ondanks alles, tegen boycot van de Spelen is, een standpunt dat hij in de film niet erg onderbouwt. Het siert de KRO dan weer wel dat ze Van Muiswinkel telefonisch om commentaar vraagt en diens reactie ook op de site zet. Die ziet zijn standpunt alleen maar versterkt door Reporter.
Op 5 en 7 augustus bewijzen Roel van Dalen en Niek Koppen dat echte documentairemakers veel betere films over sport maken dan sportjournalisten. Van Dalen maakte een fraai portret van Olympisch kampioene badminton Zhang Ning, dat tegelijk inzicht in de Chinese (sport)cultuur geeft: sinds haar elfde leeft deze dertiger en nationale heldin in sportinternaten. Zoals ze haar ouders zelden zag en ziet, zo ziet ze haar echtgenoot, trainer en levend in een manneninternaat, nauwelijks. Bijzonder is dat Van Dalen werkelijk dicht bij de persoon komt, zonder dat dat indiscreet wordt. Koppens film Goud over ‘ons’ vrouwenhockeyteam is zo veelbesproken dat hij hier geen krans meer behoeft.
Van heel andere orde is de film die René Seegers maakte over Joris Ivens en China, op 1 augustus te zien. Onderzoek naar Ivens’ verhouding tot China, waar hij al sinds 1938 filmde. En naar de verhouding tussen de communistische leiding en Ivens; het bedrog waar Ivens in trapte en deels, uit ideologische waan, in wilde trappen. Seegers’ methode is curieus: hij laat zichzelf en zijn vragen door acteur Jeroen Willems vertolken, wat soms wel, soms minder goed werkt. Maar wat door de inhoud een belangrijke film oplevert. Toch mis ik zelfonderzoek. Of onderzoek naar de Nederlandse receptie van twaalf uur Hoe Yukong de bergen verzette, destijds door de VPRO uitgezonden. Zonder trots meld ik dat ik, ondanks twijfels, meer onder de indruk was van die Culturele Revolutie-film dan me lief is.

René Seegers, Een oude vriend van het Chinese volk. 1 augustus, Nederland 2, 23.12 uur.
Roel van Dalen, Op weg naar Beijing. Een Olympische reis. 5 augustus, Nederland 2, 22.40 uur. Niek Koppen, Goud. 7 augustus, Nederland 3, 20.16 uur