Amerikanofielen, de reisbranche en geliefden gescheiden door een oceaan hoopten op een andere uitslag. Maar het Witte Huis liet afgelopen week weten dat Amerika voorlopig nog geen Europese bezoekers zal verwelkomen. Jen Psaki, woordvoerder van president Joe Biden, zei dat de woekerende deltavariant van het coronavirus een hervatting van het trans-Atlantische verkeer in de weg staat. Daarmee zit Amerika al ruim anderhalf jaar op slot voor Europeanen, terwijl omgekeerd de grens alweer een aantal maanden open is.

Het vat de verhoudingen tussen de twee werelddelen aardig samen. Europa heeft Amerikanen nodig, vooral de toeristen. Omgekeerd kunnen de Verenigde Staten Europese bezoekers, zakelijk en toeristisch, prima missen. Als er een dwingende economische reden zou zijn om het reisverbod op te heffen had Biden dat allang gedaan. Tegelijkertijd wordt hier het gebrek aan Europese diplomatieke hefkracht getoond. Uncle Sam laat zich met geen mogelijkheid tot gastvrijheid bewegen.

Dat Amerika Europa min of meer schouderophalend blijft buitenhouden komt op het moment dat de eerste opluchting over een president die in vriendelijker termen spreekt, begint te zakken. En dan breekt het moment aan voor een zakelijkere optelsom. Wat heeft Europa nu precies aan Amerika onder Biden? Natuurlijk, het oude continent heeft nu een bondgenoot in plaats van een tegenstander als het gaat om klimaatbeleid, maar ook daarbij geldt dat de voorwaarden in Washington worden bepaald. Brussel werd gewaarschuwd door klimaatgezant John Kerry om geen CO2-importheffing in te voeren. Dat was volgens hem ‘excessieve regulering’. Als Europa al op de knieën gaat zodat Amerikanen het Louvre kunnen bewonderen maar de eigen burgers het Lincoln Memorial niet, is de kans klein dat bij de klimaattaks wel voet bij stuk kan worden gehouden.

Het is tijd voor een optelsom: wat heeft Europa aan Biden?

Ook bij recent geopolitiek geschaak lijken de Verenigde Staten zich weinig gelegen te laten liggen aan Europese belangen. De abrupte terugtrekking van het laatste restje Amerikaanse troepen dat Afghanistan in een precaire balans hield, heeft zeer waarschijnlijk nieuwe vluchtelingenstromen naar Europa tot gevolg. Een volgende ronde conflicten hierover tussen de EU en Turkije zit in het vat. Verwacht geen mediërende rol van de grootste Navo-partner.

Wat betreft Rusland lijkt de regering-Biden zo snel mogelijk de zaken te willen afhandelen zonder daarbij de langere termijn voor Europa te betrekken. Onlangs gaf Biden het verzet tegen Nordstream 2 op. Via deze pijplijn, een lang gekoesterde wens van Rusland, gaat er straks een verdubbelde hoeveelheid Russisch gas direct naar Duitsland in plaats van via Oekraïne. De EU, het Amerikaanse Congres en Oekraïne waren allemaal mordicus tegen. Alleen Duitsland wilde de pijplijn graag. ‘Waarom laat Biden Poetin winnen?’ vroeg Diane Francis van de Atlantic Council zich af. Volgens Francis gedraagt Washington zich ‘isolationistisch’.

Vanuit Europees perspectief mag dat zo lijken, maar dat Amerika zich niet al te zeer om Europa bekommert, staat het feit niet in de weg dat andere landen juist meer van Amerika zien. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken is vooral druk met een jongleer-act van tegelijkertijd de banden met India aanhalen en het land aanspreken op aantastingen van democratie en rechtsstaat. De ‘omslag naar Azië’, ingezet onder Obama, gaat volop door. Het grote doel ligt nog iets oostelijker, vanuit Washington bezien. Het indammen van China’s macht over de wereld is de grote inzet, ongeacht welke president er zit. Europa is daarbij flyover country geworden, een gebied om overheen te kijken, ook al spelen zich er voldoende problemen af.

Charles Michel, voorzitter van de Raad van Europa, erkende deze realiteit met zoveel woorden toen hij zei dat Europa ‘een speler, maar geen speelveld is’. De vraag is welke rol deze speler gaat spelen ten opzichte van het land waarvan het zo klakkeloos aanneemt dat het een bondgenoot is.