Snowpiercer

Op weg naar nergens

Het element verhaal kan onweerstaanbaar zijn. Neem: in de nabije toekomst rijdt een trein aangedreven door een perpetuele-bewegingsmotor eindeloos rondjes nadat de aarde verwoest en onbewoonbaar is geworden door een mislukt experiment om het broeikaseffect te stoppen.

Medium film 2

Een nieuw ijstijdperk is aangebroken; naar buiten gaan betekent de dood. Aan boord overleven de laatste mensen in een micromaatschappij strikt verdeeld in klassen, met de elite voorin, dicht bij water en locomotief, en achterin de armen ingepakt als sardientjes in stellages. Door dit gegeven openen zich allerlei mogelijkheden, in eerste instantie een revolutie om de ongelijkheden te herstellen, maar ook de vraag wie zo’n opstand dan zou moeten leiden. En heeft hij hierin een keuze? Sterker, hoe vrij kun je ooit zijn op zo’n trein die eindeloos op weg is naar nergens? En wat betekent ‘trein’ precies?

Snowpiercer, de nieuwe film van de Koreaan Bong Joon-ho, die eerder Memories of Murder (2003) en The Host (2006) maakte, is gebaseerd op een Franse graphic novel van pakweg dertig jaar geleden. Misschien werd het verhaal als te vergezocht beschouwd, misschien is een ‘treinfilm’ te anachronistisch. Hoe dan ook, deze verfilming biedt een slimme beschouwing op de relatie tussen mens en maatschappij, op de psychologie van een man die onder grote stress wordt gedwongen zijn angsten en falen als mens, als symbolische vader, onder ogen te zien.

Aan de achterkant van de trein smeedt Curtis (Chris Evans) samen met de veel jongere Edgar (Jamie Bell) plannen voor een revolutie. Hierbij worden ze geholpen door een soort spirituele leider, Gilliam (John Hurt), die op de een of andere manier met de mystieke machinist, Wilford (Ed Harris), kan communiceren. De rebellen stellen zich ten doel de locomotief te bereiken door wagon op wagon te veroveren op de veiligheidstroepen van de rijken. Hiertoe wekken ze de slapende, zwaar verslaafde Nam (Song Kang-ho), een veiligheidsexpert die de deuren tussen de wagons kan openen.

Medium film 1

Naast het inventieve verhaal is Snowpiercer vooral ook een visuele studie in actie vormgegeven in clair-obscur. De gevechtsscènes vinden plaats in schakeringen van licht en donker. Slechts sporadisch flitst er een beeld van de witte, ijzige wereld buiten voorbij. De claustrofobie is voelbaar, wat versterkt wordt door nerveuze cameravoering en schokkerige montage. Er is nog iets: het is net alsof de trein zelf het verhaal wordt, de trein als geschreven zin met woorden als wagons, of als een filmstrip met laterale beweging gecreëerd door het snel achter elkaar plaatsen van beeldkaders (wagons). En het moet natuurlijk ergens naartoe leiden: de onvermijdelijke stilstand. De trein staat voor de mens die geen zeggenschap heeft in zijn uiteindelijke lotsbestemming.

Laat in het verhaal treedt bij Curtis ontnuchtering op als blijkt wie of wat werkelijk achter de opstand zit. Verder verklaart zijn back story de motivering van zijn karakter. Die heeft te maken met iets wat hij in het verleden had gedaan, toen de Apocalypse een feit was, en hij en Edgar samen in de trein waren beland. Vanaf dat moment was de beweging van beiden naar voren in de tijd, dag na dag, totdat de eerste wagon werd bereikt – een proces dat niet te stoppen is, net zo min als het mogelijk is die eeuwige locomotief uit te schakelen. Of er moet iets worden geforceerd. Opstand. Gevolg: een waarheid boven tafel, een angst overwonnen, een trauma verwerkt. Een punt achter een zin. Het einde van het verhaal.

Te zien vanaf 3 april.

Beeld: Snowpiercer (Filmfreak Distributie).