Op z’n Nederlands

Vorige week was die van de vluchteling. Geen dag kon je de televisie aanzetten of een vrouw voegde je haar oplossing voor het asielprobleem toe: ‘Op een eiland, koepel erover, sleutel weggooien, nooit meer naar omkijken.’

Medium ciraque van ramon gieling close

Zij mocht, net als de andere deelnemers van Rot op naar je eigen land, onbeperkt haar gedachtegoed aanprijzen. Wie bloed wilde zien móest wel kijken, want vóór deze thuishulp Sandra had studente Fareeda juist gezegd dat álle vluchtelingen in Nederland moesten worden toegelaten, niet alleen politieke: ‘Vol is vol is echt de grootste onzin ooit gehoord.’ Waarlijk, de EO is de sbs van de publieke omroep, die echt álles weet te verkitschen en sensationaliseren – van het lijden van hun Heer (The Passion; Anne Frank ontsprong ternauwernood de dans) tot de vraag hoe de overblijfselen van een passagier van vlucht MH17 eruit zouden zien (Knevel aan nabestaande).

Zo werd ook Rot op een ‘experience’ uit de commerciële stal met techniek en methoden van alle expeditieprogramma’s waarin beproevingen moeten worden doorstaan. Met terugblikjes na elke situatie en oordelen over andere deelnemers. Ik kon het, cultureel correct, nauwelijks aanzien. Maar moest me, politiek correct, afvragen of zoiets, apert gemaakt om Sandra, en met haar ‘Henk en Ingrid’, te ‘genezen’, niet meer doet voor een open houding jegens asielzoekers dan een gedegen documentaire of de overschrijving naar vluchtelingenacties en het University Asylum Fund. Het antwoord weet ik niet.

Het programma leverde in elk geval twee bekeringen op: Sandra hoopte dat zij als vluchteling niet onder haar eigen koepel op een eiland zou belanden, maar ‘op z’n Nederlands’ zou worden behandeld (opvang die zij als ruimhartig ziet). En Fareeda, overweldigd door de omvang van de problematiek, vond, ondanks compassie, open grenzen niet langer zaligmakend. Maar hoe het dan moet, in het echt en op televisie?

Een tegenovergestelde aanpak valt te zien in de documentaire Home (Human), waarin Ramón Gieling één hoofdpersoon kiest uit de groep afgewezen asielzoekers die Amsterdam doorkruist van tentenkamp naar vluchtkerk, van leegstaande gevangenis naar kantoorgebouw. Cyriaque Kouenou uit Ivoorkust is autodidactisch gitarist, zanger en filosoof. Een uitzonderlijk, charismatisch man, wat hem een weinig representatief maar aantrekkelijk exempel van ‘de vluchteling’ maakt. Zijn wijsheden, verpakt in aforismen en liedteksten, zijn soms origineel en mooi, soms open deur of onbegrijpelijk, maar altijd verpakt in fraaie metaforen. Zijn levenslust, optimisme en relativeringsvermogen zijn indrukwekkend, ondanks een tragisch levens- en vluchtverhaal dat zich gaandeweg ontvouwt. Maar toch.

De film opent met de omgekeerde wereld. Gieling, die wel vaker in eigen films voorkomt en graag ensceneert, vraagt aan Kouenou zogenaamd toegang tot Afrika en blijkt daar vanzelfsprekend welkom, want kenmerkt migratie niet de ganse aarde? Dieren en de wind, ze gaan vrij over grenzen. Bovendien, Afrikaanse gastvrijheid gebiedt het bed aan de reiziger af te staan om zelf op de grond te slapen. Dat is mooi, maar volstaat het als vergelijking en oplossing voor vluchtelingenstromen? Gieling maakt hun onderlinge relatie expliciet. Hij biedt Cyriaque mogelijkheden: een podium middels deze film (in het kwadraat, want opgenomen is ook diens Paradiso-optreden); plus een kamer in Gielings huis (die wordt afgewezen, want Cyriaque wil bij zijn broeders blijven). Maar verzoeken om een ‘beroemd advocaat’ of geld voor productie van een cd zijn, begrijpelijk, te veel gevraagd. Wel biedt hij Cyriaque schoonmaakwerk in zijn huis aan. Voor… zes euro per uur. Dat wordt aangenomen. En Gieling filmt zijn vriend dweilend. Is dit een grap of om te huilen? Of klaagt Gieling langs deze hem onsympathieke weg uitbuiting van illegalen aan?


Rot op, incl. chaotisch slotdebat, via Uitzending gemist. Ramón Gieling, Home, Human, 3 februari, NPO 2, 22.59 uur