De onderkant van Europa

Op zoek naar Alexander

OLYMPOS — Het dorpje Dion is idyllisch gelegen aan de Egeïsche kust, aan de voet van de Olympos, de heilige berg van de oude Grieken. Ooit was Dion het middelpunt van het grote Griekse Rijk. Wetten waren pas geldig nadat ze waren voorgelegd aan de raad van zieners van de heilige plaats. Pas als de plakkaten met de teksten waren aangebracht in de aan Zeus gewijde tempel van Dion trad de wet in werking. Van dit epicentrum van Griekse oppermacht resteren nu alleen nog de ruïnes, gelegen in een fraai woud, als in een schilderij van Willink. Het was in Dion dat Alexander de Grote een historisch feest met zijn generaals gaf om de gunst der goden af te smeken voor zijn historische veldtocht tegen de Perzen. Die militaire campagne bracht de jonge Macedo niër zoals bekend tot in India en vestigde de Griekse cultuur tot diep in het oosten.

Alexander overleed in 323 voor Chr. in Babylon — in het huidige Irak —, slechts 32 jaren oud, maar nog altijd is de wereld hem niet vergeten. Dit jaar worden er maar liefst twee speelfilms over zijn leven verwacht, één van Oliver Stone (Platoon, JFK), de andere van Baz Luhrmann (Moulin Rouge), terwijl ook een film over het leven van Alexanders moeder Olym pias in de maak is. Stones film — begroting 150 miljoen dollar — komt dit najaar als eerste uit en zal volgens de voorpubliciteit veel aandacht besteden aan Alexanders biseksuele geaardheid. De tegenwoordig als Fransman door het leven stappende regisseur wil met zijn biopic van Alxander een spiegel voorhouden aan George W. Bush, die zich door zijn adviseurs heeft laten aanpraten dat hij de nieuwe Alexander is, uitverkoren tot een mondiaal beschavingsoffensief versus barbaarse despoten in het Oosten.

Dit alles maakt dat de Grieken zelf ook weer aandacht hebben gekregen voor hun legendarische koning. Ter gelegenheid van de Olympische Spelen in Athene presenteerde het Griekse Olympisch Comité onlangs een kapitaal boekwerk over de veldtocht van Alexander, nu 2300 jaar geleden. «Alexander is de enige veldheer uit de geschiedenis die erin is geslaagd Afghanistan binnen te vallen en daadwerkelijk te veroveren», staat daarin te lezen. «Hij deed dat door in het huwelijk te treden met een plaatselijke schone — Roxanne —, misschien een nuttige wenk voor George W. Bush en Tony Blair.»

De hegemonie van het Griekse Rijk ging met de dood van Alexander in de schaduw van de hangende tuinen van Babylon meteen verloren, maar voor de huidige Grieken geldt hij nog altijd als symbool van de superioriteit van de Griekse cultuur. Dat Alexander en zijn vader Philippus II in hun tijd door de Grieken van Athene als Macedonische barbaren werden gezien — Philippus moest in zijn tijd zelfs bedelen om een startbewijs voor de Olympische Spelen omdat hij niet als Griek werd beschouwd — veegt men gemakshalve onder het historische tapijt.

Archeoloog Mattheus uit Katerini speurt al jaren naar resten van Alexander. Onlangs stuitte hij niet ver van Dion op de ruïnes van de door Alexanders vader vernietigde stad Methoni. Volgens de overlevering kreeg Philippus tijdens het beleg van Methoni een pijl in zijn oog. Nadat de stad was gevallen gelastte de getergde vorst dat de inwoners met alleen de kleren die zij droegen dienden te vertrekken. Daarna maakte hij de stad met de grond gelijk. Zeer recent, tijdens de aanleg van een snelweg, kwamen de restanten van de ooit vanwege de wijnproductie befaamde stad (Methoni betekent «dronken») bloot te liggen. In het nieuwe Methoni wordt onder leiding van archeoloog Mattheus druk gegraven in de harde grond. De afgelopen jaren heeft de archeoloog al tal van topstukken uit de Macedonische tijd gevonden. In Dion trof hij een tempel met een beeld van de goden van de Olympos. Boven Zeus was nog een andere god afgebeeld, hetgeen zou impliceren dat er boven Zeus — tot op heden beschouwd als de Griekse oppergod, in wie Alexander zijn gelijke zag — nog een hoger in de pikorde staande godheid in het spel zou zijn.

Daarnaast is de archeoloog druk op zoek naar het graf van Alexanders moeder Olympias. Deze werd na de dood van haar zoon op last van diens generaal Cassandros wegens vermeende hekserij gestenigd en anoniem begraven in de buurt van Dion. De vondst van dat graf zou naar verwachting een schat aan informatie opleveren. Het is alleen te hopen dat de vele grafschenners die in deze regio actief zijn — op zoek naar goud en andere kostbaarheden in de antieke graven — niet reeds met de spullen van Olympias op de loop zijn gegaan.