Opeens staat de Brit open voor verandering

Londen – Geen voetbal, geen kerk, geen pub, geen tuincentrum, geen uitje naar Box Hill. Eerste Paasdag leek saai te worden, maar er gebeurde iets wonderbaarlijks. Bewoners van het Londense appartementencomplex waarin we wonen, besloten samen te gaan tuinieren in de gemeenschappelijke tuin. Het was zo leuk dat het idee ontstond om het onderhoud van de tuinen voortaan zelf te doen en niet langer over te laten aan de landscapers van Planet Turf met hun lawaaierige bladblazers en grasmaaiers.

Een grote crisis is altijd de voedingsbodem voor veranderingen. Het beste voorbeeld deed zich voor in de tweede helft van de jaren veertig, toen de Labour Party op de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog een verzorgingsstaat bouwde. De kroon daarop was de gratis gezondheidszorg, de National Health Service die nu de bewierookte frontlinie tegen corona vormt.

Ook deze crisis laat zien dat verandering mogelijk is. Zo denkt het woningbedrijf waar mijn vrouw werkt erover na om een deel van de kantoorruimte op te geven, nu gebleken is dat thuiswerken mogelijk is. Meer Britse bedrijven zullen hetzelfde doen. Voorheen werd er in de behoudende, hiërarchische bedrijfscultuur negatief tegen deze praktijk aangekeken. Lege kantoorpanden, is de hoop, kunnen worden omgebouwd tot woningen, zoals nu al het geval is bij lege winkelpanden.

Corona is ook een morele crisis. Meer nog dan bij de financiële crisis van 2008 is er ongenoegen over hoe winsten geprivatiseerd worden en schulden genationaliseerd. Puissant rijke Britten als Richard Branson en Victoria Beckham krijgen veel kritiek omdat ze willen dat de overheid de salarissen van hun personeel overneemt. Voetbalclubs als Liverpool en Tottenham hebben dat ook geprobeerd, maar zijn teruggefloten door hun eigen fans.

Zelfs, of juist, in een hoogkapitalistische samenleving als de Britse is het besef ontstaan dat luxe, consumptie en globalisering zijn doorgeslagen. Dit leidt onder meer tot een herwaardering van de meest traditionele en aardse van alle beroepen: de boer. Terwijl de Britse regering enkele maanden geleden nog suggereerde dat het land kan zonder boerenstand, klinkt nu de oproep aan Britten om naar de akkers te gaan.

Het unieke van deze crisis is dat denkers uit verschillende hoeken gelijk hebben gehad: van de socialist Owen Jones met zijn kritiek op sociale ongelijkheid, de klimaatactivist George Monbiot met zijn strijd tegen onnodig vervuilend vliegverkeer, tot de recent overleden Roger Scruton met zijn pleidooi voor gemeenschapszin.