Openbaring

Vrij Nederland heeft vorige week een overzicht gepubliceerd van de hypotheken van alle ministers, staatssecretarissen en Tweede-Kamerleden. Het tekent onze samenleving. Als in andere landen de pers de schroom laat varen om over het privéleven van politici te schrijven, is seks favoriet. Hier niet. In het Verenigd Koninkrijk is de pers zo meedogenloos dat Michael Portillo liever zijn homoseksuele verleden zelf opbiecht dan de gulzige koppen van de tabloids af te wachten. Bij ons heeft de oproep van Hans Hillen in Opzij om te schrijven over buitenechtelijke relaties van politici geen navolging gekregen. Ondeugende journalisten richten hun blik liever op iets dat veel opwindender is en meer tegemoet komt aan onze voyeuristische verlangens: de hoogte van de hypotheek.

Ik moet toegeven dat ik de bedragen heb zitten spellen. Het is spannend om te ontdekken dat een links Kamerlid, waarvan ik toch al niet zo gecharmeerd ben, nog dit jaar een tweede hypotheek heeft afgesloten. Het is niet het genoegen van het betrappen, want ik vind het geen schandaal dat hij heeft willen profiteren van een asociale regeling. De lust schuilt in het besef dat de openbaring van zijn financiële slimmigheid hem in verlegenheid brengt. En eigenlijk gun ik hem dat wel. Het is puur ressentimentsdenken. Niemand is er helemaal vrij van, maar onfatsoenlijk is het wel. Als Bill Gates uit misplaatst engagement een taart in zijn gezicht geworpen krijgt, gniffelen we. Net goed. Voor de rijken en machtigen is elke onrechtvaardige wraak hun verdiende loon.
Vrij Nederland heeft voor zijn poging om ruim behuisde politici in verlegenheid te brengen met hun financiële wandel een flinterdun alibi. ‘Hoe objectief zal straks het onvermijdelijke debat verlopen over de beperking van de renteaftrek? Wie de parlementaire hypotheeklasten beziet, moet concluderen dat het een discussie dreigt te worden tussen dieven van hun eigen portemonnee.’ De Britse tabloids jongleren altijd met vergelijkbare excuses voor hun lynchpartijen. Zij menen dat het publiek recht heeft op kennis over het privéleven van politici omdat het dan beter kan beoordelen of politici te goedertrouw zijn. Als Portillo zijn homoseksuele verleden geheim houdt, zal hij ook in de politiek wel niet alles vertellen. Als een politicus een hoge hypotheek heeft, zal hij de hypotheekaftrek wel in stand willen houden. Plattere psychologische en sociologische redeneringen zijn zelden gedebiteerd.
Ironisch genoeg bewijst het overzicht van de hypotheken het ongelijk van deze populaire domheid. Minister Zalm van financiën vecht voor het behoud van de aftrek, maar is zelf huurder. De drie kamerleden die in de afgelopen jaren hebben geprobeerd in hun partij de discussie over de aftrek op de agenda te krijgen, hebben allemaal een forse hypotheek: Hillen (CDA): 469.000, Giskes (D66): 390.000 en Van Gijzel (PvdA): 598.500. Ook het vooroordeel van politici als zakkenvullers wordt gelogenstraft. Elke belastingadviseur raadt hypotheekvrij wonen af. Je mist zo een aftrekpost die belastingvrij belegd kan worden. Toch is het aantal politici dat wel een eigen huis heeft maar geen hypotheek groter dan het aantal dat recentelijk een tweede hypotheek heeft afgesloten.
Het smakeloze overzicht rekent af met onze eigen kortzichtigheid. Maar wat voor politici geldt, gaat misschien ook op voor kiezers. Stemmen mensen echt alleen met het oog op hun portemonnee? Zou het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek niet op iets meer begrip kunnen rekenen? Dat is pas een onthulling: mensen zijn niet louter egoïst!