Opheffer

Opheffer

Het is soms net of Indië niet bestaan heeft, denk ik wel eens. We hebben er driehonderd jaar gezeten, we hebben alles van dat land in kaart gebracht, maar na de Tweede Wereldoorlog, toen we het land na de politionele acties moesten afstaan, hebben we het uit ons geheugen gevaagd.

Als er één land goed wist om te gaan met de moslims, dan was het Nederland. We hadden een enorme expertise, we wisten – net als Alexander de Grote – dat we de plaatselijke bevolking rechten en plichten moesten geven, anders was het binnenlands bestuur in Indië onmogelijk. We begrepen tot waar we het geloof moesten respecteren en wat we ons wel en niet konden permitteren. Natuurlijk moesten de koloniën geld opleveren, maar we begrepen snel dat dit alleen kon als we tevens trachtten de bevolking te ontwikkelen. Ik herinner aan Multatuli met zijn recht op vrije arbeid voor de Javaan. Als geen ander land wisten wij dat je armoede het beste bestrijdt door werk te bieden.

Indië heeft zich ontwikkeld. Indonesië kon zich later, toen het onafhankelijk was, zelfs permitteren om onze ontwikkelingshulp te weigeren. (Al werden ze toen nog wel geholpen door Japan.)

Maar het oude Indië is volksvermaak geworden. Indië is een pasar malam waar je lekkere gerechten kunt krijgen en goedkope reizen naar een paradijs dat verdwenen is.

Hoe kwam het dat in Indië geen politicus beveiligd hoefde te worden? Omdat we de bevolking onderdrukten? Zeker, maar hoe erg? Ik moet vaak denken aan de woorden van mijn oude vader. Indoloog. Hij kon de koran in zijn oorspronkelijke tekst lezen. Snouck Hurgronje werd bij ons thuis bestudeerd. Er is geloof ik nog steeds niemand die de islam zo goed kende als hij.

Europa heeft na de Tweede Wereldoorlog zijn grandeur verloren. Nederland ook. Indië gaf ons een plek op de wereldkaart. Tenslotte waren wij het land dat als eerste koloniën had. Blijkbaar hebben wij ons zo geschaamd voor wat we daar hebben uitgevreten, dat we ook de goede zaken totaal uit onze handen hebben laten vallen.

Niemand van onze politici slaat nog eens een boek op over Indië: hoe ging het daar ook alweer? Hoe deden we dat toen? Niemand lijkt zich voor die oude geschiedenis te interesseren. Ja, er zijn een paar lieden die dat doen. Ik ken ze geloof ik allemaal.

Hoe gingen we daar om met normen en waarden? Hoe stond het daar met de vrijheid van meningsuiting? Welke lessen hebben wij eigenlijk uit Indië getrokken?

We hebben alles in een doofpot gestopt, en dat is jammer.

Indië en de politiek. Ik heb op school geleerd dat we daar driehonderd jaar hebben huisgehouden; we zouden de boel daar hebben leeggeroofd. Nederland zou zijn welvaart te danken hebben gehad aan Indië. Misschien is dat zo, misschien ook niet. Maar het rechtvaardigt niet dat we er nooit meer naar kijken.

Indië bestaat niet meer, dat is waar. Maar er liggen overal nog oude archieven te verschimmelen, te verrotten – en niemand die ernaar kijkt, niemand die ze bestudeert. En zo laten we onze eigen geschiedenis verrotten, terwijl er, hoe heet het, nog lessen uit te trekken zijn.