Oplichters

Nu online: zwendel met Droste-effect. Waar het Fyre-festival al een en al bedrog was, blijken ook de documentaires over het schandaal weinig zuiver.

William Miller had de Heilige Schrift er nog eens op nageslagen en was tot de conclusie gekomen dat Christus’ wederkeer op aarde nu echt nakende was. Kort nadat de Amerikaanse baptist in 1833 zijn eerste bevinden had gebundeld in Evidences from Scripture and History of the Second Coming of Christ about the Year 1843 rekende hij uit dat het op 22 oktober 1844 allemaal moest gaan gebeuren. Zoals Justin Bieber tegenwoordig zijn beliebers heeft, zo had William Miller over de hele wereld zijn millerites. Vanuit Engeland werden zelfs pamfletten naar Tasmanië gestuurd. Die oktoberdag ging de geschiedenisboeken in omdat er niets gebeurde. Er werd gesproken over The Great Disappointment of 1844.

De gedachte aan William Miller en de Grote Teleurstelling welde twee jaar geleden even op toen ik via Twitter getuige was van het drama dat zich op een klein eiland in de Bahama’s ontvouwde. Ik was me niet bewust geweest van de plannen voor het Fyre-festival, maar op die dag eind april was er geen ontkomen aan. Hele vliegtuigladingen even levenslustige als arrogante Amerikanen waren naar Great Exuma gelokt om er daar achter te komen dat ze waren voorgelogen. Geen luxueuze villa’s maar doorweekte matrassen in crisistenten. Geen copieuze maaltijden maar in het beste geval een boterham met kaas. Geen supermodellen dansend rond kampvuren maar mensen zoals zijzelf die als de avond valt in paniek raken of die onzeker over hun lot worden opgesloten op het vliegveld. Leedvermaak is nooit een mooie emotie, maar soms best te billijken. Er leek sprake van iets als kosmische rechtvaardigheid: voor één keer waren de rollen omgedraaid en waren het de meest geprivilegieerden die zich een kort moment geen raad wisten.

In januari verschenen er binnen drie dagen twee documentaires over het Fyre-festival. Streamingdienst Hulu was concurrent Netflix net te snel af. Hoewel beide films naar exact hetzelfde gebeuren kijken, verschillen ze sterk van aard. Fyre Fraud (Hulu) is traditioneler van opzet. De voorgeschiedenis wordt uitvoeriger uit de doeken gedaan en er wordt meer moeite gedaan om het geheel in te bedden in een maatschappelijke context. Jia Tolentino, de hipste redacteur van The New Yorker, mag reflecteren op het bredere culturele kader waarbinnen dit alles kon gebeuren. FYRE: The Greatest Party That Never Happened (Netflix) is in alle opzichten uitzinniger. De film is mede-geproduceerd door Vice en dat zie je. Waar Fyre Fraud ergens lijdt onder zijn eigen degelijkheid – ‘de millennial’ wordt uitgelegd alsof die zelf niet zou kunnen kijken – geeft FYRE je vanaf het eerste begin het gevoel boven op de waanzin te zitten.

Voor één keer waren het de meest geprivilegieerden die zich geen raad wisten

Het verhaal is simpel. Billy McFarland (1991) is een jonge entrepreneur met een wat schaapachtige blik in zijn ogen die niet matcht met het heilige vuur dat zodra hij zijn mond opent in hem blijkt te branden. Dat geloof betreft meer nog dan het product dat hij aan de man wil brengen vooraleer zijn eigen uitzonderlijkheid. Hij weet niet anders dan dat hij is voorbestemd een nieuwe Zuckerberg te worden. Samen met de onuitstaanbare rapper Ja Rule wil hij een app lanceren waarmee particulieren grote artiesten kunnen boeken voor privé-optredens. Met deze Fyre App nog in de ontwikkelingsfase ontstaat het idee ter promotie een groot festival in de Bahama’s te organiseren. Er wordt een dozijn supermodellen voor veel geld bereid gevonden een promotievideo op te nemen op een eiland dat ooit aan Pablo Escobar toebehoorde: jetski’s en bikini’s, witte stranden en booze. Een van totale burgerlijkheid doordrenkte hedonistische droom. Maar in vier maanden een festival van de grond krijgen dat op de een of andere manier beantwoordt aan de droom die in die video werd verkocht is simpelweg onmogelijk.

Het verschijnen van de twee documentaires leek al snel in een soort proxy-oorlog tussen de twee streamingdiensten te veranderen. De makers van de Netflix-film beschuldigden de makers van de Hulu-film ervan een journalistieke doodzonde te hebben begaan door McFarland €250.000 te betalen voor een interview. De Hulu-filmmakers ontkenden dat niet, maar zeiden dat dat hoge bedrag uit de lucht was gegrepen. Andersom eindigt de Hulu-film al even venijnig doordat erop wordt gewezen dat de Netflix-film mede werd geproduceerd door mensen van Jerry Media, een bureau dat ook de promotie voor het mislukte festival voor zijn rekening had genomen. De zonde van de Hulu-makers is helder. Maar de Netflix-film is cynischer. Het is een film die zich hult in de kleren van de journalistieke documentaire, maar die neerkomt op niet geheel belangeloos infotainment. Wie oplet merkt dat alle schuld uiteindelijk in de schoenen van die ene kwade genius wordt geschoven. Iedereen heeft zich door McFarlands leugens laten meeslepen, zo lijkt het. Zelfs als ze er uiteindelijk niet goed vanaf komen, komen ze er daarmee beter vanaf dan ze verdienen.

Nadat de films verschenen werd er geld ingezameld voor de mensen op het eiland die zich een slag in de rondte hadden gewerkt en met lege handen waren achtergebleven. Netflix twitterde kort daarna een filmpje waarin producer Andy King, die in één klap beroemd werd toen hij bekende ‘fully prepared to suck dick’ te zijn geweest om een container Evian-water bij de douane los te krijgen, daar goede sier mee maakte. Hij zei dat hij blij was dat ‘we’ geld hadden kunnen ophalen. Maar hij noch Netflix of Jerry Media zat achter de inzamelingsactie. King leek me een lieve man, en hij had inderdaad wat geld gestort, maar net als al die anderen had hij tot op het laatste moment meegewerkt aan dat waarvan hij had moeten inzien dat het oplichterij was.