De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Opportunisme en eigenbelang

Op dinsdag 14 februari vindt er een literaire filmavond plaats in het kader van de Canon van de boekverfilming: de klassieker The Treasure of the Sierra Madre (1948) van John Huston wordt op grote doek vertoond in het OBA Theater te Amsterdam, met vooraf een discussie & debat over B. Traven, de mysterieuze schrijver van de roman waarop de film gebaseerd is.

Over de schrijver van De schat in de Sierra Madre (1927) wordt nog steeds gediscussieerd. Wie was B. Traven of Ben Traven (1890-1969) zoals je hem ook wel terugvindt?

Het blijft onzeker. Vroeger nam men aan dat het een Duitse anarchist was, Ret Marut, die naar Mexico verhuisde en daar zijn mooie en intrigerende boeken schreef over de meestal vergeefse opstanden van de Mexicaanse indiaanse bevolking tegen de overheersende klassen.

Ook de naam Traven Torsvan duikt op als je je verdiept in deze geheimzinnige auteur. Maar er zijn nog meer theorieën. Hoe dan ook, iedereen is het erover eens dat hij vooral in de periode tussen de twee wereldoorlogen een heel stel schitterende boeken schreef die allemaal in het Nederlands vertaald werden en die je op boekenmarkten nog steeds voor een prikje kunt kopen. Met titels als: Katoenplukkers (1927), Regering (1931), en Een generaal uit de jungle (1940).

Large treasure
Still uit The treasure of the Sierra Madre

Het is duidelijk dat Traven, wie het ook was, vanuit een linkse ideeënwereld schreef. Je had en hebt onderdrukkers en onderdrukten. Maar hij wist uit dit op het eerste gezicht wat platte gegeven toch een mooie mengeling van laconieke, platvloerse, geestige en zeker ook af en toe wrede literatuur te maken. Waarin bij beide partijen domheid, opportunisme en eigenbelang niet ver weg zijn. Al gaat zijn hart uit naar de indianen.

De schat in de Sierra Madre kun je lezen als een literaire en uiterst geestige illustratie bij het begrip ‘waarde’ zoals Marx dat in Het Kapitaal uiteenzette. Een stel Amerikaanse opportunisten trekt de binnenlanden in om zo snel mogelijk rijk te worden. Er is daar goud. Maar dat valt allemaal tegen: de weg is zwaar, onderlinge ruzies breken de boel op, de plaatselijke (uiterst kleurrijk geschilderde) boeven willen een graantje meepikken et cetera et cetera. In deze zeer geslaagde en soms ook geestige roman over domheid en misverstanden, die je met toenemende beklemming leest, loopt uiteraard alles in het honderd. Zonder dat de boodschap over de oneerlijke verdeling van rijkdom er al te opzichtig in is geschreven.

Traven was wel een moralist, maar hij probeerde dat zo lang en zo goed mogelijk te verbergen. Hij schreef met De schat in de Sierra Madre een schoolvoorbeeld van een geslaagde anti-avonturenroman.


Voor kaarten voor deze avond en voor meer informatie over de Canon van de boekverfilming, zie de website van de Openbare Bibliotheek Amsterdam; oba.nl/agenda.canon.html