Opsplitsen of onteigenen

De kredietcrisis is de derde ronde ingegaan. Het begon in de financiële wereld en vorig jaar raakten de reddende overheden besmet. Nu dreigt de eurocrisis weer over te gaan in een bankencrisis.

Medium groene comm. splitsen

Het Belgisch-Franse Dexia heeft de twijfelachtige eer het eerste slachtoffer te zijn van deze schuldencrisis 3.0. Dat Dexia het spits afbijt, wekt geen verbazing. De prille geschiedenis van de in 1996 ontstane fusiebank leest als een opsomming van financiële don'ts. Het instituut blonk uit in desastreuze overnames, hanteerde een veel te risicovol bedrijfsmodel, en kocht voor tientallen miljarden aan giftige obligaties uit probleemlanden als Griekenland.

Dat is meer dan een beetje dom. Gelukkig bestaat er een prachtig mechanisme om zo'n opeenstapeling van fouten af te straffen: het faillissement. Wat deze affaire werkelijk schokkend maakt, is dat dit net als in 2008 niet mogelijk blijkt. Dexia mag een loser-bank zijn, hij is nog altijd too big to fail. Dus draait de burger opnieuw op voor de risico’s. Is het nog nodig hierbij te vermelden dat de bank de afgelopen jaren al weer miljoenenbonussen uitkeerde aan zogenaamde topbestuurders?

Dexia bewijst dat de tot dusverre besloten ingrepen in de financiële sector volstrekt ontoereikend zijn. De bank had meer dan voldoende eigen kapitaal, en slaagde zelfs voor de Europese stresstest. Niet kantje boord, maar met vlag en wimpel. Dat alles bleek weinig waard in een snel verslechterend economisch klimaat.

Weer een extra toezichthouder of nog meer geld in kas zal daar weinig aan veranderen. Fundamentele ingrepen zijn nodig. Dat kan op ruwweg twee heel verschillende manieren. De ene is rauw kapitalisme. Trek de financiële instituties uit elkaar, en laat de overgebleven risicobankjes vervolgens zo veel gekkigheid uithalen als ze willen. Als ze failliet gaan is dat hun probleem.

De tweede optie is een milde vorm van socialisme. Grote banken als Dexia kunnen blijkbaar niet failliet gaan. Dat maakt ze ongeschikt voor de vrije markt. Net als bij andere cruciale maatschappelijke taken als de waterzuivering of het beheer van het wegennet ligt hier een taak voor de overheid.

Aan beide varianten - opsplitsen of onteigenen - kleven nadelen. Het in mootjes hakken van wijdvertakte financiële instituten zal moeilijk zijn in onze geglobaliseerde economie. Er zal bovendien toch weer iets gedaan moeten worden om de inleg van spaarders te beschermen tegen overambitieuze bankiers. Maar ook aan nationaliseren kleven nadelen. Politici kunnen in de verleiding komen een staatsbank te gebruiken om hun eigen projectjes te financieren, zoals Frankrijk al min of meer deed met Dexia. Om dat te voorkomen is het nodig zo'n instelling op afstand te plaatsen. Zij moet zich, los van de grillen van een regeringsploeg, kunnen beperken tot een duidelijk omschreven, publieke taak.

Of dit realistisch is? Doorgaan op de huidige weg is dat in elk geval niet. Je hoeft geen helderziende te zijn om te voorspellen wie het slachtoffer zullen worden van een vierde crisisronde: opnieuw de nationale overheden. België heeft zijn eerste waarschuwing van de kredietbeoordelaars al te pakken. Wil de wereld deze fatale pingpongwedstrijd tussen bank- en staatscrises doorbreken, dan moet ze de financiële sector van de grond af durven hervormen. Linksom of rechtsom.