Opstand

Kiezers en de democratie worden door de macht die internationale bedrijven hebben over het kabinet buitenspel gezet. Maar kiezers zijn niet gek.

Dat de maatregel om de dividendbelasting af te schaffen op zoveel weerstand zou stuiten, dat hadden de coalitiepartners niet verwacht, zo vertrouwde iemand mij vorige week toe. En juist dat is veelzeggend. Dat ze bij cda, d66 en ChristenUnie dachten tegen het speeltje van de vvd best ja te kunnen zeggen als ze daar op de ouderwetse manier maar iets uit hun eigen wensenpakket voor terug kregen in het regeerakkoord. Blijkbaar hebben ze gedacht dat het gewoon een ouderwets, typisch Nederlands poldercompromis is.

De nog steeds groeiende weerzin tegen de afschaffing van de dividendbelasting voor buitenlandse aandeelhouders doet denken aan de golf van kritiek die kwam op de salarisverhoging van de topman van ing begin dit jaar. Ook de heftige discussie daarover en het weglopen van klanten was niet voorzien door de raad van commissarissen van de bank. Toenmalig president-commissaris Jeroen van der Veer, inderdaad de voormalige topman van olieconcern Shell dat heeft gepleit voor de afschaffing van de dividendbelasting, nam toen het woord ‘onderschat’ in de mond.

Maar juist met dat woord liet Van der Veer zien niet aan te voelen wat er speelt in de samenleving. Zoals regeringspartij vvd dat nu ook niet doet, en haar coalitiepartners het verzet eveneens niet op waarde hebben geschat. Dat verzet is principieel. En over principes is het moeilijk compromissen sluiten. Daar weet het cda na het kabinet-Rutte I dat gedoogd werd door de pvv van Geert Wilders alles van. De christen-democraten werden ervoor afgestraft bij de eerstvolgende verkiezingen.

Maar nu gaat het toch over geld en niet over waarden, zoals de vrijheid van moslims om hun geloof te belijden in Nederland? En over geld kun je toch een compromis sluiten, daar kun je toch over onderhandelen? Nee, niet altijd. Niet als dat geld staat voor de macht die grote, internationaal opererende bedrijven blijken te hebben over nationale regeringen. Niet als die bedrijven overduidelijk buiten de democratische paden om invloed op het beleid blijken te hebben. Niet als die bedrijven macht blijken te hebben die de kiezers die slechts één keer per vier jaar naar de stembus mogen buitenspel zet.

Een verlies van de VVD kent bij de volgende verkiezingen vele vaders

Kiezers zijn niet gek. Ze voelen heel goed aan dat de globalisering democratisch gekozen parlementen en kabinetten tot speelpop van het bedrijfsleven maakt. Doet u niet wat wij willen, dan gaan we met ons bedrijf toch ergens anders heen!

De afschaffing van de dividendbelasting voor buitenlandse aandeelhouders heeft dit allemaal in zich. En juist daarom heeft deze maatregel het symbool kunnen worden voor fundamentele kritiek die bij velen mogelijk voordien nog slechts een onbestemd unheimisch gevoel was. Zoals de salarisverhoging voor de topman van ing het symbool werd voor de weerzin tegen de cultuur bij de banken: wel de hand ophouden als het tegenzit en dan met behulp van belastinggeld gered moeten worden, maar daarna even zo vrolijk weer naar het salaris van de buurman-topman kijken en menen dat dat de graadmeter is. Dan ben je toch echt de nutstaak van de bank uit het zicht verloren, evenals de leefwereld van je klanten.

Een groot deel van die klanten ziet dat de lonen niet of weinig stijgen terwijl de winsten van de bedrijven wel in de lift zitten. Die klanten zien dat zijzelf of hun naasten het steeds vaker moeten doen met jaarcontracten of zzp-constructies, wat een onzeker bestaan geeft, dat jongeren de huren of hypotheken niet kunnen betalen, dat de verhoging van de pensioenleeftijd bij veel ouderen leidt tot de bijstand of een arbeidsongeschiktheidsuitkering voordat de nieuwe aow-leeftijd is bereikt, dat agenten, verpleegkundigen en docenten hard moeten werken voor een relatief laag salaris.

Die klanten van de bank zijn ook de kiezer. De kiezer die voor de verkiezingen door de vvd wordt aangesproken met ‘de hard werkende Nederlander’ en bij het cda graag ‘de gewone man’ wordt genoemd, voor wie beide partijen zeggen te zullen opkomen. Dat zullen ze over een kleine twee weken op Prinsjesdag ook proberen te benadrukken met behulp van gunstige koopkrachtplaatjes, een minder grote verlaging van de vennootschapsbelasting voor bedrijven en nog wat snoepgoed. Maar dat gaat allemaal voorbij aan waar het hier principieel om gaat: dat het kabinet zwicht voor de macht van internationale bedrijven en daarmee laat zien dat de globalisering de kiezer en daarmee de democratie buitenspel zet.

Voor de sociaal-economisch links georiënteerde oppositiepartijen is de afschaffing van de dividendbelasting een geschenk uit de hemel. Of ze ervan zullen profiteren tegen de tijd dat de kiezer weer naar de stembus mag, hangt af van de manier waarop ze de gewone hard werkende Nederlander weer daadwerkelijk democratische invloed weten te geven op zijn of haar leven. Kritiek hebben alleen is niet voldoende.

Andersom is de vraag of de vvd, de partij die de maatregel koste wat kost in het regeerakkoord wil hebben, zal lijden onder het halsstarrig vasthouden daaraan. Waarschijnlijker is dat bij volgende verkiezingen een verlies van de vvd vele vaders kent. Zoals Mark Rutte die dan inmiddels al zo lang minister-president is dat de mensen op hem zijn uitgekeken, zowel binnen zijn eigen partij als daarbuiten. En de vele schandalen binnen de vvd, waar zich vorige week nog het terugtreden van Kamerlid Han ten Broeke bij voegde als gevolg van een ongelijkwaardige verhouding met een veel jongere fractiemedewerkster. Maar sluit ook een principiële stem tegen de liberalen niet uit.