Het gaat erg goed met de SP

Opstomend en bijna salonfähig

In de peilingen staat de Socialistische Partij inmiddels op 24 zetels. Afgelopen zaterdag congresseerde de SP in Rotterdam. «Wij zijn een actiepartij en dat moeten we blijven.»

Alle journalisten zijn momenteel bezig met wat een mevrouw van het partijbureau van de Socialistische Partij «SP-bashing» noemt: lelijke stukken schrijven over de SP, omdat de partij zo goed gaat in de peilingen. «Daar moeten wij nog aan wennen», vertelt de mevrouw ongevraagd aan iedere verslaggever die het horen wil. «Als je groeit, dan willen kranten kennelijk niets liever dan je afbreken. Maar jullie hebben gezien hoe dat ging bij de LPF en hoeveel succes die partij op 15 mei toch nog had. Dus als je per se wil, ga dan vooral je gang. Na 22 januari spreken we elkaar weer.» Voor het overige heet ze het naar Rotterdam afgereisde journaille deze vroege zaterdagochtend van harte welkom.

Binnen, in de Willem Burgerzaal van de Doelen, dreunt na een welkomstwoord de voorzitter van de kandidatencommissie, Peter Verschuren, de conceptkandidatenlijst voor de verkiezingen van 22 januari op. In hoog tempo geeft hij bij iedere kandidaat op de plaatsen 1 tot en met 25 — afgaande op de laatste peilingen bijna allemaal kanshebbers voor een zetel — een toelichting. Het opleidingsniveau wordt vermeld, maar steeds weer gecompenseerd met een geschikte beroepsachtergrond of een heroïsch actieverleden, waarvoor bij de SP nu eenmaal meer belangstelling bestaat.

Zo werd Hans van Heijningen (plaats 13), bekend als coördinator van het Amsterdamse solidariteitsfonds X min Y. Nog onlangs was hij in het nieuws met een «uitzendbureau voor zwart werk». Hij brengt in de kamerfractie de bestuurservaring waar het de SP zo node aan ontbreekt. Van Heijningen was immers ooit beleidsadviseur van de Sandinistische regering in Nicaragua, meldt Verschuren. Later promoveerde hij op de verhouding tussen de boerenstand en de Sandinisten in Nicaragua. Ook mensenrechten activiste Alejandra Slutzky (nummer 11) kent Latijns-Amerika. Zij vluchtte uit Argentinië nadat haar vader daar spoorloos was verdwenen — roept Verschuren fijntjes ten overstaan van de bomvolle zaal. Net als nummer 10, de van spoorwegstakingen bekende vakbondsman Hubert Vankan, krijgt Slutzky luid applaus.

Maar niet alleen de nieuwe kandidaat-kamerleden, ook zittende kamerleden als Krista van Velzen en Harry van Bommel worden aangeprezen vanwege hun buitenparlementaire wapenfeiten. Onlangs nog, zegt Verschuren, legde Van Velzen symbolisch een krans in het bedreigde Waddengebied. En Van Bommel, die is regelmatig in de Europese hoofdsteden te vinden bij demonstraties tegen de slechte aspecten van globalisering. Wat de twee in de Kamer hebben gedaan, wordt niet vermeld.

Kandidaten die het net niet hebben gehaald en toch een plaats op de lijst willen, krijgen de mogelijkheid zichzelf te presenteren. Een bonte stoet trekt over het podium. Een man met een vetkuif, paars overhemd en brede bretels legt uit dat hij «zo’n dertig jaar geleden» zijn «intrede heeft gedaan op deze aardkloot» en altijd al moeite heeft gehad langs de zijlijn te blijven staan. Daarom zou de SP hem dat plaatsje in de Kamer moeten gunnen, zegt hij met een van de zenuwen overslaande stem. Luid applaus is zijn deel. Na twee minuten presenteert zich een volgende kandidaat die zegt het «actieplan» van de partij te waarderen «en daar in een volksvertegenwoordigende positie graag een soort bijdrage aan te willen geven». Weer een andere kandidaat slaat bij iedere ingestudeerde oneliner zo hard op het katheder en de microfoon dat de strekking van zijn betoog volkomen verloren gaat. «Effe dimmen», werpt de spreker het presidium toe als zijn tijd om is, maar hij nog vele pagina’s tekst heeft klaarliggen. De eerste rijen in de zaal applaudisseren hem uiteindelijk het podium af. Hij maakt plaats voor een laatste kandidaat, die zichzelf aanbeveelt om het marxistisch-leninistisch onderwijs dat hij heeft genoten («hoera!») en die het in de Tweede Kamer dolgraag zou willen opnemen voor de «groeiende groep hepatitis-B-patiënten». In een grijs verleden was hij nog eens actief in het Amsterdams Parkeer Comité dat gebruikte parkeerkaartjes verstrekte aan mensen die gedonder hadden met de hoofdstedelijke parkeerwachters. Een actieverleden, of tenminste een achtergrond op de werkvloer — daar gaat het om bij de SP. Dát hadden deze, overigens niet geheel ten onrechte, afgewezen kandidaten tenminste begrepen.

Of niet? Voor het eerst in de geschiedenis van de Socialistische Partij vermeldde de conceptkandidatenlijst op internet ook de academische titels van de kandidaten. In de top 25 is een flink aantal doctorandi, meesters in de rechten en gepromoveerden vertegenwoordigd, ook mensen die niet passen binnen het gangbare profiel (of «vooroordeel», aldus Jan Marijnissen). «Kunnen alsjeblieft die titels weg?» vraagt Hannie Lehman van de afdeling Friesland. Oud-kamerlid Remi Poppe, die spreekt namens de afdeling Vlaardingen en er prat op gaat slechts de lagere school te hebben voltooid, denkt er het zijne van en maakt eveneens van zijn spreektijd gebruik om een kritische opmerking te plaatsen over de mensen op de lijst die hebben «doorgeleerd en zelfs diploma’s gehaald».

Het is vooral partijvoorzitter, fractieleider en lijsttrekker Jan Marijnissen, die de laatste jaren op alle mogelijke manieren heeft geprobeerd zijn partij voor een breder electoraat acceptabel te maken. De op zichzelf onbeduidende vermelding van de academische titels lijkt slechts een subtiele bekroning op zijn interne zendingswerk. «Mag ook een keertje vermeld worden dat pakweg de helft van onze kandidaten die jullie zojuist gekozen hebben, bewezen heeft beter opgelet te hebben op school dan ik?» zegt hij later op de dag in zijn congresrede.

Hij ruilde de slogan «Stem tegen, stem SP» in voor «Stem voor, stem SP» — oplossingen doen het in Den Haag nu eenmaal beter dan kritiek. En dit jaar werd voor het eerst het SP-programma doorgerekend door het ooit zo verfoeide Centraal Plan Bureau. Goede sier maakt de SP ondertussen met enkele prominenten en intellectuelen die zich aan de partij committeerden. Via acties als Stop de uitverkoop van de beschaving raakte bijvoorbeeld tv-producent Harry de Winter betrokken en sloten ook de hoogleraren Dorien Pessers en Arjo Klamer zich aan.

Marijnissen zelf scheidt ondertussen driftig boeken af. Half december verschijnt van hem een coproductie met Huub Oosterhuis, de ex-priester die nog maar anderhalve maand geleden landelijke bekendheid verwierf door zijn alom gewaardeerde rol bij de uitvaart van prins Claus. Ook de republikeinse SP heeft zijn ingangen tot het koninklijk huis. Salonfähiger kan bijna niet. Hoe het ook zij, van een arbeideristisch randverschijnsel vormde Marijnissen de partij om tot een breed geaccepteerde politieke beweging, die zelfs regeringsverantwoordelijkheid onder voorwaarden niet meer zegt te schuwen.

De kritiek op de kandidatenlijst blijft beperkt tot de opmerkingen over de academische titels. Voor het overige louter loftuitingen. De kandidaatstellingscommissie belooft de titels op de definitieve lijst weg te vlakken. «Wij gaan daar heus niet mee te koop lopen», verzekert Peter Verschuren de tevreden achterban, die nu de stembiljetten mag gaan invullen.

Ondertussen wordt de Britse ambassadeur Colin Budd als eregast van harte welkom geheten. Zonder enige wanklank (over bijvoorbeeld de door de SP zo afgekeurde Brits-Amerikaanse koers inzake Irak), wordt de diplomaat verwelkomd. Oud-ambassadeur Carl Niehaus van de Republiek Zuid-Afrika laat vervolgens «namens het Afrikaans Nationaal Congres en zijn leiders» geluk- en succeswensen overbrengen aan de kameraden van de SP. De Socialistische Partij hoort er helemaal bij, zoveel is duidelijk.

De zaal stroomt leeg voor de lunchpauze. Uit piepschuimen bakken eten de SP’ers hun door partijgenoten gesmeerde broodjes. Hannie Lehman, die zich namens Friesland opwond over de academische titels, legt tussen twee happen uit dat ze het partijbestuur met haar opmerking duidelijk wilde maken dat de SP niet ál te salonfähig moet worden. «Wij zijn een actiepartij en dat moeten we blijven.»

Op het dakterras rookt een groepje leden een sigaretje. In driedelig pak, met stropdas, passeert het kamerlid Harry van Bommel. «Wel even wennen», geeft een man in een rolstoel toe. «Een paar jaar geleden kon dat echt nog niet. Maar ja», zegt hij, «dit zijn wel de mensen die straks namens ons in een regering zouden moeten.» En ook elders wordt al over regeringsverantwoordelijkheid gesproken, «al zullen we daarbij niets van ons program inleveren», bezweert een oude vrouw die de «neoliberale PvdA» een paar jaar geleden voor de SP verruilde. Jan Marijnissen is de enige betrouwbare politicus van Nederland, vindt ze.

Daarin staat ze niet alleen. En zeker niet binnen de eigen partij. Als de lunch voorbij is, blijkt Marijnissen voor het lijsttrekkerschap ruim 99 procent van de stemmen te hebben gekregen. Sowieso worden alle door het partijbestuur voorgedragen kandidaten met Oostblok-grootheden verkozen. Van de nummers 1 tot en met 25 haalt niemand minder dan negentig procent van de stemmen. Een en ander wordt op het podium gevierd met de band van Bob Fosko, nog zo’n prominente SP’er, die onder luidkeels meezingen van Marijnissen c.s. Een mens is meer ten gehore brengt. Fosko is evenwel weer snel verdwenen als de eerste inspraak ronde over het verkiezingsprogramma begint.

De Rotterdamse columniste Carrie neemt zijn plaats in en brengt wat verlichting na de discussie over komma’s, punten en nuanceringen. Premier Balkenende is een ideale christen, zegt ze voor een enthousiast publiek, want hij houdt precies het midden tussen een os en een ezel, PvdA-leider Bos is «dressed to impress» en demissionair minister Nawijn, die pleitte voor de doodstraf, zou zich moeten realiseren dat hij nu reeds doodvonnissen uitvoert door Koerden terug te sturen naar Noord-Irak. Over Nawijns Ama-campus in Vught zegt ze: «Als je in zo’n isolatiekamp gaat werken, dan ben je al een gore nsb’er, maar als je zo’n kamp bedenkt, ben je het meest schofterige schorem dat er bestaat.»

Luid applaus van de SP, die volgens onderzoekers mede dankzij haar terughoudendheid richting Pim Fortuyn als enige van de linkse partijen op 15 mei zetels heeft gewonnen en nu weer op flinke winst afkoerst. Carrie windt er geen doekjes om en zegt alles wat een opstomende partij zich niet zou kunnen veroorloven. De SP is bijna salonfähig, maar nog niet helemaal.