Opvoeden die burgers

Moskou - ‘Russen zijn geen burgers maar een soort stam, massaal dol op belastingontduiken en hun plicht ontlopen.’ Aan het woord is Igor Jurgens, een door de westerse buitenwacht hooggeachte en overigens ook hooggeplaatste adviseur van de Russische regering. En wat hij levert is een verklaring waarom het in Rusland maar niet opschiet met de vooruitgang. Omdat de burgers dom en lui zijn. Er is geen uitweg dan Vladimir Poetin en Dmitri Medvedev nog heel lang aan de macht te laten.

Jurgens heet de belangrijkste liberaal te zijn te midden van allerlei tamelijk autoritaire types. Maar wanneer je de schuld van de schamele ontwikkeling van je land zo onbekommerd bij de bevolking legt, verdien je niet bij voorbaat lof. Hij deed zijn uitspraken een maand geleden op een conferentie over de vraag wat de modernisering van Rusland tegenhoudt. Dat ligt dus niet aan het corrupte overheidsapparaat of de afhankelijkheid van olie en gas als enige inkomstenbronnen. Dat ligt aan de Russen 'die op zijn vroegst in 2025 een met Europeanen te vergelijken mentaliteit’ zullen hebben, 'niks geven om innovatie’ en die zich 'niet engageren met de maatschappij’.

Jurgens haastte zich daarop om het in de media ontstane beeld recht te zetten dat hij tegen de bevolking geageerd zou hebben. Hij verklaarde dat de maatschappelijke stilstand de schuld was de de-industrialisering van de afgelopen twintig jaar. De werkgelegenheid in de traditionele fabrieken (auto’s, vliegtuigen, tractoren, machines) is grotendeels weggevallen en daar is niets voor in de plaats gekomen. De arbeiders zitten thuis en verlangen naar vroeger. De jeugd ontwikkelt zich niet maar kan alleen domme baantjes zonder perspectief doen. 'En dat heeft de archaïsche elementen in de bevolking versterkt.’ Scholing is nodig, en maatschappelijke instituties als vakbonden en politieke partijen, om hier iets aan te veranderen. Maar dat komt allemaal niet van de grond, zo lang de mensen zich niet de 'vaardigheden en mentaliteit van de stedelijke cultuur’ eigen maken.

'Archaïsch’ in plaats van 'stam’ - het klinkt net wat milder maar het verandert niks aan de conclusie die Jurgens trok: voor verandering kan dit land alleen op zijn leiders, niet op zijn bevolking vertrouwen. Flink opvoeden, al die burgers de goede kant op sturen en dan, over twee of drie decennia, worden ze net Europeanen. Grappig. Over een jaar of twintig zou ook het communisme binnen bereik zijn, aanvankelijk volgens Lenin, later volgens Chroesjtsjov en zelfs Gorbatsjov meende nog wel dat het aan het eind van zijn leven mogelijk moest zijn. Bovendien was het voor de bolsjewieken ook van meet af aan een zorg om al die boeren tot fatsoenlijke burgers te kneden. Zelfs bij de meer verlichte figuren blijft zo de echo van het autoritaire communisme duidelijk hoorbaar.