Oranje fietsen in Litouwen

Twee kleuren domineren deze dagen het straatbeeld van het centrum van Vilnius, Litouwens gemoedelijke barokhoofdstad: blauw en oranje. Het blauw van de EU-vlaggen die overal hangen, symboliseert het voorzitterschap van de Unie dat het Baltische land momenteel vervult. Het oranje bevindt zich met twee wielen op de grond, rijdt over de stoep, de verkeersopstoppingen en de colonnes met hoge Europese gasten ontwijkend, of staat geparkeerd in een speciaal rek.

De Litouwse hoofdstad heeft het fietsen ontdekt. Het jonge, hippe bevolkingsdeel verplaatst zich al langer in ijltempo met kleine, remloze fietsjes over de lange Gediminas-prospektas, om bij het plein voor de kathedraal en het recent herbouwde groothertogelijk paleis nog enige stunts te laten zien. De waaghalzen hebben nu gezelschap gekregen van meer bedaarde geesten die gebruik maken van het oranjefietsenplan. Men kan namelijk sinds dit voorjaar, na aanschaf van een CycloCity-pas of een speciaal ticket, op 24 punten in de stad een fiets oppikken (en achterlaten). Voor gebruik wordt per half uur een vergoeding in rekening gebracht.

Dat de glimmende ‘dviraciai’ qua design erg doen denken aan de Vélib-fietsen in Parijs is geen toeval. Het Franse reclamebureau dat het Parijse wittefietsenplan heeft vormgegeven en gepromoot, is ook in Vilnius betrokken bij het CycloCity-systeem en de bijbehorende campagne – Pagauk oranžine nuotaika! (‘Proef de oranje sfeer!’). Arturas Zuokas, de dynamische burgemeester die in 2011 in het nieuws kwam door met een legertank over een fout geparkeerde Mercedes te rijden, werpt zich op als de ideële vader van het fietsenplan. Hij neemt ook revanche op zichzelf: in 2001, toen Zuokas de stad ook al bestierde, mislukte een soortgelijk project, omdat tientallen fietsen werden ontvreemd. Het achterlaten van het creditcardnummer, bij wijze van borg, moet dat nu voorkomen.

‘Jammer alleen dat het aan goede faciliteiten ontbreekt’, zegt Justinas, een 26-jarige consultant en student taalwetenschappen. ‘Als er al fietspaden zijn, mag je hopen dat er geen auto’s of afvalcontainers op staan. De tegels zijn oud en kapot. En automobilisten gedragen zich niet bepaald hoffelijk, aan geschreeuw over en weer geen gebrek.’ Van Zuokas’ goede bedoelingen is Justinas evenmin overtuigd: ‘Hij twittert zich suf over “zijn” moderne fietsenplan, maar zo vooruitstrevend is Zuokas helemaal niet. Hij stelde bijvoorbeeld alles in het werk om deze zomer de Gay Pride tegen te houden.’