Orka-oma’s

In de kern van ons doorgemoderniseerde bestaan zit een enorme leegte. Iedereen probeert die te vullen, op uiteenlopende manieren. Soms kun je het best beginnen bij een groot lichaam dat zwemt.

Luister naar dit artikel

Gewoon beginnen en wel zien wat er gebeurt. Geen route uitstippelen, de controle laten varen, het risico lopen dat de onderneming faliekant mislukt, hopen dat die dan tenminste spectaculair mislukt, ook dat is een vorm van vrijheid.

Onlangs las ik dat bij alle diersoorten, van mieren tot chimpansees en olifanten, de vrouwelijke exemplaren hun hele leven lang kinderen blijven krijgen, hoe bejaard ze ook zijn. Op twee soorten na: de mens en de orka. Alleen zij besteden de voortplanting uit aan jongeren. En alleen bij hen blijven vrouwen dus doorleven na hun vruchtbare periode, waardoor ze na al dat dragen, baren, zogen en socialiseren de tijd krijgen om nog iets anders te gaan doen.

Is dat niet ongelooflijk? vroeg ik aan de man in huis. Wiki-feitjes, noemt hij dit soort informatie altijd, enigszins denigrerend. Kennis die je zo op kunt zoeken, maar ondertussen geeft het nul duiding en echt interessant zijn natuurlijk de vragen die daarna komen, want waarom leven orka- en mensvrouwen dan als enigen wél door? Of ideologischer: zou dit gegeven van invloed kunnen zijn op het belang dat mensen, en misschien ook orka’s, aan jong-zijn hechten?

Zelf wist ik echter heel zeker dat dit heus geen Wiki-feitje was, het bleek ook niet terug te vinden onder het orka-lemma en bovendien: niet alles staat op Wikipedia.

Jeff Bezos. Clowns, dat was ook nog een mogelijk onderwerp

Sterker nog: er zijn feiten die helemaal niet op internet te vinden zijn. Toen Questlove, drummer van The Roots, hoorde over een muziekfestival dat in de zomer van 1969 zou hebben plaatsgevonden in Harlem, New York, geloofde hij het aanvankelijk niet, zo vertelt hij in The New York Times. Iemand zei hem dat er dertigduizend mensen bij dat festival aanwezig waren geweest, dat B.B. King, Nina Simone en Sly and the Family Stone er hadden opgetreden, en toch gaf Google geen enkele hit. Pas toen Questlove offline oude filmopnamen zag, was hij overtuigd: ‘Oh God, this really did happen.’ Het was een zwart festival geweest, een paar weken later vond Woodstock plaats, geschiedenis deed haar werk en wiste uit wat generaties had kunnen inspireren. Nu heeft Questlove er alsnog een documentaire over gemaakt, Summer of Soul, om deze ‘culturele leegte te vullen’.

Oftewel, wat ik hier eigenlijk probeer te beschrijven is hoe ik gister een paar uur op Facebook doorbracht. Precies zoals ik dat zo vaak doe, doelloos en willoos starend naar het scherm, meevarend op de stroom, terwijl ik onderweg afwezig aanklik wat me wel interessant lijkt. Van een afstand ziet het er vast zombie-achtig uit, en toch voelt het bij vlagen wel degelijk als vrijheid.

Misschien is dat geklik wel zoiets als wat in het taoïsme Wu Wei wordt genoemd. Letterlijk vertaald betekent dat Niet Doen. Ruimer genomen is het niets willen, nergens naar streven, enkel reageren, zonder verlangen of ambitie, zijn. Of misschien is het toch meer dat ‘verdwijningsinstinct’ waarover Jan Postma vorige week schreef, in zijn mooie essay over de leegte die we proberen te vullen op internet. Al hangt dat instinct bij hem samen met zelfvernietigingsdrang en doodsdrift, maar misschien kun je dat ook als vormen van vrijheid zien?

‘Iemand heeft dat bedacht’, zegt spoken-word-artiest Babs Gons in een interview dat ik diezelfde dag op de site van NRC Handelsblad las. Ze heeft het over de schoonheidsidealen van deze tijd, de enorme nadruk op ‘alles wat jong, strak en glad is’. Ze zegt: ‘Iemand bedacht ooit dat kleine voetjes mooier zijn dan grote.’ Maar zelf zie ik dat toch anders. Die ingebonden voetjes zorgden er vooral voor dat Chinese vrouwen, letterlijk, niet weg konden rennen. Net zoals de halsbanden van de Thaise giraffevrouwen bewegen nogal moeilijk maakt. Of zoals de huidige verering van jeugd zoveel energie van vrouwen vergt, aangezien ze voortdurend tegen zichzelf en de tijd vechten, dat ze de puf niet meer hebben om te vluchten. Het gaat niet om schoonheid maar om controle.

Op Wiki staat dat bij orka’s de oudste vrouwtjes de baas zijn. Zij vormen en leiden de kudde, daarom blijven ze doorleven na hun vruchtbare periode, omdat ze een wijsheid bezitten waar de groep iets aan heeft. Orka’s snijden geen stukken van hun buik of vinnen. En ze pakken vast ook geen baby’s af van jonge orkavrouwen, hoop ik, of stellen hen onder curatele, want ondertussen zag ik ook nog de hartverscheurende documentaire Goede moeders en las ik een al even hartverscheurend verhaal over Britney Spears.

Opeens zag ik overal orka’s en kwam de menselijke soort me nog vreemder voor dan normaal. Eigenlijk was ik van plan geweest om hier te schrijven over Jeff Bezos die 20 juli de ruimte in gaat, en Richard Branson die dat daarom negen dagen eerder ook wil doen. Clowns, dat was ook nog een mogelijk onderwerp, en het soort vrijheid dat ze verbeelden in de film Joker of in artikelen op de site van Forum van Democratie. Maar toen las ik dus over die orka-oma’s en drongen zij zich vanaf dat moment met hun grote lichamen overal tussen. Alsof ze inderdaad een leegte vulden, een culturele leegte misschien zelfs. Het was geen keuze meer, ik moest wel bij hen beginnen.