10 maart 1957 - 1 mei 2011

Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden

Hij was een gewiekste propagandist en besefte dat zijn verklaringen veel westerse wensen in vervulling lieten gaan. Door hem kreeg het kwaad een gezicht. En het Westen een grimmiger politiek.

Medium hh 09487433

DEZE WEEK VIERDE de wereld de dood van een djinn, een mythisch wezen dat volgens de koran ‘uit vlammend vuur’ wordt geboren. Een djinn kan alle wensen van een mens vervullen, maar neemt in ruil daarvoor bezit van zijn ziel.

De vreugdetaferelen in Amerikaanse steden en de felicitaties uit Europese hoofdsteden aan het adres van de Amerikaanse president bewijzen hoezeer Osama bin Laden bezit heeft genomen van de westerse ziel. Doordat de ene mystificatie rond zijn persoon zich op de andere stapelde, verkreeg de Saoediër in Amerikaanse ogen dezelfde statuur als Adolf Hitler en Josef Stalin. Alle proporties werden uit het oog verloren, geen retorisch middel werd geschuwd. De aanslag van 9/11 was de 'ernstigste aanval op het Amerikaanse volk in onze geschiedenis’, zei de president maandagochtend in zijn aankondiging van Osama’s dood - alsof de Japanse aanval op Pearl Harbour nooit heeft plaatsgevonden.

Voor die aanslag van 9/11 werd Osama officieel niet eens gezocht. Bijna tien jaar na dato heeft de FBI naar eigen zeggen daarvoor nog altijd niet voldoende bewijs. De nuchtere taal van het bureau is een echo van vervlogen tijden toen de massahysterie rond het islamistisch terrorisme nog niet had toegeslagen. 'Osama bin Laden wordt gezocht in verband met de bomaanslagen van 7 augustus 1998 op de Amerikaanse ambassades in Tanzania en Kenia en voor terreuraanslagen elders in de wereld’, meldt het roemruchte lijstje van de 'ten most wanted’, de tien meest gezochte criminelen: 'Bin Laden is linkshandig en hij loopt met een stok.’

In de media regeerde de hyperbool. Wie herinnert zich nog de verhalen over 'Osama’s grottencomplex’ in het Afghaanse Tora Bora-gebergte? Het zou volgens Amerikaanse bronnen hebben bestaan uit tien verdiepingen met een commandocentrale, slaapzalen, wapenkamers, moderne ventilatie en generatoren die elektriciteit uit rotsstroompjes wonnen. 'En zo zijn er heel wat van die grotten’, verzekerde defensieminister Donald Rumsfeld in 2001. Helaas, zelfs die ene grot bestond niet. Bin Laden verbleef sinds 2005 in een versterkte woning ten noorden van Islamabad, op achthonderd meter afstand van de Pakistaanse militaire academie. Amerika’s eigen bondgenoot heeft hem al die jaren uit de wind gehouden. Of Washington dat wist, moet de toekomst uitwijzen.

Ondanks zijn agressieve videoboodschappen en zijn favoriete pose met een kalasjnikov aan zijn zijde was Osama ('Leeuwenwelp’) bin Laden allesbehalve krijgshaftig. Volgens vrienden van de familie was de zevende zoon van Mohammad bin Awad bin Laden een beetje een misfit. Zijn vader was een self made man, een voormalige sjouwer uit Jedda die zich tot aannemer had opgewerkt en in de jaren vijftig fortuin had gemaakt door het paleis van koning Fahd te bouwen. Dankzij de koninklijke bescherming groeide de Bin Laden-groep in enkele decennia uit tot de grootste bouwonderneming van de Arabische wereld.

Alle broers gingen studeren in het Westen. Alleen Osama reisde niet en bekeerde zich tot het strenge wahhabisme. Toen hij in 1979 als Saoedische afgevaardigde naar de guerrillastrijders in Afghanistan werd gestuurd, was hij volgens de Pakistaanse expert Achmed Rashid tweede keus. Hij werd aangewezen omdat geen van de prinsen van koninklijken bloede zin in die klus had. Osama leidde de strijd van Arabische vrijwilligers vanuit Pakistan en vocht slechts eenmaal zelf in Afghanistan. Hij werkte vooral hard aan zijn imago en zorgde ervoor dat er veel stoere foto’s van hemzelf in de Arabische kranten terechtkwamen.

De inspiratie voor de oprichting van al-Qaeda kwam ook niet van hem, maar van de Egyptische arts en militante moslim Ayman al-Zawahiri. Het is de vraag of Osama meer dan oppervlakkige informatie had over de aanslag van 9/11. Nadat de Amerikaanse regering die aan hem had toegeschreven, claimde hij hem maar al te graag, al waren zulke claims uit de mond van een gewiekste propagandist als hij niet overtuigend. Osama besefte overduidelijk dat zijn verklaringen en videoboodschappen veel westerse wensen in vervulling lieten gaan. De wens om het kwaad een gezicht te geven. De wens om de islam te verketteren, om de wereld ideologisch in tweeën te delen en en passant anarchisten, antiglobalisten, dwarsliggende staatshoofden en andere oproerkraaiers het zwijgen op te leggen. En de wens om militaire budgetten, gewapende interventies, huurmoorden, martelpraktijken, de oprichting van nieuwe veiligheidsdiensten en verruimde opsporingsbevoegdheden voor de oude diensten te legitimeren.

De wereld zal spoedig merken dat de dood van Osama geen verlichting en ook geen grote nieuwe problemen brengt. De terreur van groepen als al-Qaeda was van meet af aan een symptoom van de teruggang van het islamisme, een achterhoedegevecht van ongeneeslijken die haat predikten uit politieke onmacht. De moordpartijen die zij onder hun eigen geloofsbroeders aanrichtten, ontnamen hun op den duur elke geloofwaardigheid. De Arabische Lente van dit jaar ten slotte maakt Bin Ladens streven en zelfs zijn dood irrelevant. 'Voorwaar, wij hebben menige djinn en mens geschapen wiens einde de hel zal zijn’, zegt vers 179 van soera De Verheven Plaatsen: 'Zij hebben harten maar begrijpen er niet mede, zij hebben ogen maar zij zien er niet mede, zij hebben oren maar zij horen er niet mede.’

beeld: Yousafzai/Rahimullah/GAMMA/HH