2 oktober 1928 - 24 september 2010

Oswalt Kolle

Oswalt Kolle leerde de Duitsers wat goede seks was. Zelf verkoos hij het liberale Nederland, ‘een land dat ik zelf had kunnen uitvinden’.

VOLGENS DE LEGENDE verknipte Charles de Gaulle zijn film Das Wunder der Liebe in hoogsteigen persoon met een nagelschaartje. In zijn geboorteland vergeleek een krant Oswalt Kolle met Hitler. ‘U wilt de hele wereld op z'n kop zetten. Nu moet zelfs de vrouw bovenop liggen’, was de verontwaardigde reactie van een medewerker van de Duitse censuur. En Nederland? Daar werd de film voorzien van het predicaat 'belangrijk voor de volksgezondheid’ en vrijgesteld van omzetbelasting.

Oswalt Kolle haalde de episode aan in zijn biografie Ich bin so frei. Op 24 september stierf hij in zijn woonplaats Amsterdam. Pas vorige week, één dag voor zijn 82ste verjaardag, werd het nieuws openbaar, en kreeg Kolle in alle Duitse media lof toegezwaaid. De schrijver en filmmaker was dan ook niets minder dan de nationale seksueel voorlichter. Kolle was de man die Duitsland - of beter West-Duitsland, want de DDR was op dat vlak moderner - leerde wat goede seks was.

Dat was hoognodig. 'De grote vrijheid’ die de in 1928 geboren Kolle na de Tweede Wereldoorlog verwachtte, was uitgebleven. Tot diep in de jaren zestig bleef de Bondsrepubliek een seksueel uiterst conservatief land. Een door Heinrich Himmler in 1943 ingesteld verbod op reclame voor voorbehoedsmiddelen werd na de oorlog braaf overgenomen door de christen-democratische regering van Konrad Adenauer. Hetzelfde gold voor de aanpak van homoseksualiteit. Tijdens het nationaal-socialisme werden zeventigduizend homo’s vervolgd; in het tijdperk daarna eenzelfde aantal, zij het met minder dramatische consequenties.

De biseksuele Kolle, aanvankelijk boulevardjournalist, vond in de beklemmende moraal zijn onderwerp. Sommige critici menen nog steeds dat die keuze niet in de laatste plaats werd ingegeven door zijn eigen behoefte aan een stormachtig liefdesleven. Hoe dan ook, zijn nuchtere, eerlijke stijl sprak aan. Oswalt Kolle brak door bij het grote publiek met boeken als Dein Kind, das unbekannte Wesen.

Op zijn verzoek aan vrouwelijke lezers hem te schrijven over hun seksuele ervaringen stroomden geheel onverwacht tienduizend brieven binnen, vaak vele pagina’s lang. Nog groter was het succes op het witte doek. Ondanks voortdurende problemen met de nog altijd bestaande censuur hebben wereldwijd 140 miljoen mensen zijn voorlichtingsfilms gezien.

Het doel van de seksuele bevrijding die Kolle predikte was simpel: 'We moeten de erotiek van de vrouwen seksualiseren, en de seksualiteit van de mannen erotiseren.’ Met de drieste generatie '68 had hij desondanks weinig op. 'Ik ben nooit met de blote kont op de tafel van de burgemeester gaan zitten’, zei Kolle enkele jaren geleden in een gesprek met zijn kleinzoon in Die Zeit. 'Als je de maatschappij wilt veranderen, kost dat moeite en noeste arbeid. Met shockeren kom je niet ver.’ Op hun beurt vonden de jonge rebellen hem een kleinburger die het huwelijk wilde redden. Kolle zag dat anders. Hoe twee mensen in hun relatie met seksuele trouw omgaan, moeten ze zelf uitvinden. Dat is niet iets wat van buitenaf afgedwongen dient te worden, vond hij.

Zelf had hij een 'open huwelijk’ met zijn vrouw Marlies, met wie hij al sinds 1953 was getrouwd en drie kinderen had. 'We beloofden nooit uit elkaar te gaan. Andere partners waren toegestaan, maar als een van ons zich emotioneel te zeer zou verwijderen, haalt de ander hem weer terug’, schreef Kolle in zijn autobiografie. Eén keer spande het erom. Niemand minder dan filmster Romy Schneider deed het huwelijk wankelen, maar Kolle koos uiteindelijk toch voor zijn familie.

In 2000 stierf zijn vrouw aan borstkanker. Datzelfde jaar kreeg Kolle in Duitsland de Magnus Hirschfeld-medaille, genoemd naar de in het Berlijn van de jaren twintig werkzame voorloper van de moderne seksuologie. Ook op hogere leeftijd bleef dat onderwerp hem interesseren. Kolle maakte zich zorgen over de in zijn ogen vrijwel verdwenen seksuele voorlichting. Jonge mensen worden overgeleverd aan de internetporno met zijn eenzijdige voorstelling van seksualiteit.

Kolle zag een door eenzaamheid gekenmerkte 'masturbatiemaatschappij’ ontstaan. En hij schreef nog een boek over seks bij ouderen. Iets waar die mensen geen behoefte aan hebben? Niet volgens Kolle: 'Gaat u naar uw grootvader en zeg hem: jij hebt geen bril meer nodig, je hebt genoeg gezien!’

Voor nieuwe seksuele ervaringen was niemand te oud - ook Kolle zelf niet. Met zijn nieuwe liefde onderhield hij tot zijn eigen tevredenheid een monogame relatie. Toen woonde hij al decennia in het door hem om zijn tolerantie en liberalisme geliefde Nederland, 'een land dat ik zelf had kunnen uitvinden’. Uiteindelijk gaf hij zelfs zijn Duitse staatsburgerschap op ten gunste van het Nederlandse paspoort.

'In Nederland’, aldus Kolle, 'is alles toegestaan, ook als het verboden is. In Duitsland is alles verboden, ook als het is toegestaan.’ Die vrijheid was volgens hem niet iets vanzelfsprekends. In interviews toonde Kolle zich de laatste jaren bezorgd over imams die de seksuele verworvenheden willen terugdraaien, maar evenzeer over de volksmenners die daar munt uit proberen te slaan.

Nu is Oswalt Kolle dood. En zijn vrijzinnige droomland voelt zich ook niet erg lekker.