Oude meelzakken

Jarenlang heb ik me afgevraagd welke diepzinnigheid schuilging achter een liedje van de zanger Armand. Het liedje had ik bij een kennis gehoord, maar het niveau van mijn Nederlands was toen nog niet toereikend om de kwintessens van de tekst in zijn geheel te kunnen doorgronden. Alleen één zin uit het chanson bleef bij mij hangen: ‘De Nederlander is een meelzak, je kunt er op blijven slaan, hij gaat toch nooit staan.’

Wat bedoelde de auteur? Vanzelfsprekend heb ik deze zin langdurig bestudeerd. Ik was toen nog niet vertrouwd met het typisch Nederlandse verschijnsel van zelfspot, bevuilen van je eigen nest en trappen tegen je zelfbeeld. Op zich een onschuldige hobby die in alle lagen van de bevolking voorkomt en die absoluut niet vertaald moet worden in termen van zelfhaat. Integendeel: de Nederlander is vervuld van zelfliefde. Dit komt meestal tot uitdrukking in het etaleren van een stevig superioriteitsgevoel ten aanzien van de rest van de mensheid. Een soort van morele superioriteit die in het grote buitenland door niemand wordt begrepen maar die de Nederlander zichzelf vrolijk toedicht. Die zogenaamde zelfhaat van de Nederlander is niets meer dan een handig trucje om zichzelf van enige vorm van chauvinisme vrij te pleiten.
Terug naar Armand. Wat de zanger zijn landgenoten leek te verwijten, was een zekere hang naar fatalisme, passiviteit, lijdzaamheid - wat logischerwijs alleen in bloedeloosheid kan resulteren. Je kunt voortdurend slaan op de Nederlander, hij blijft toch, volgens de zanger, een ingezakte meelzak, reeds in de houding om zich in een papperige melange te transformeren. Klaar voor de ochtendbrij. De meelzak heeft als kenmerk dat hij zijn structuur aanpast aan de slagen die hij incasseert. Hij conformeert zich in plaats van zich te verzetten. Eigenlijk hoeft dit niet negatief te worden opgevat: de ware kampioen bezit ook een groot incasseringsvermogen.
De Nederlander laat zich dus niet tot onnodige verspilling van energie verleiden. Disputen, ruzies, veldslagen zijn in zijn ogen nutteloos en monden uit in non-produktiviteit. Ruwe emoties verstoren zijn biologisch evenwicht en zijn zakelijkheid. Daarom is de Nederlander liever een koele kikker dan een opgewonden standje, prefereert hij het pacifisme boven oorlogszuchtigheid, bouwt hij liever bruggen dan muren en zoekt hij eerder het compromis dan het conflict. Daarom ook is de Nederlander liever een meelzak dan een kruitvat. Door primitieve emoties als wraakzucht, woede of razernij de vrije loop te geven, lok je catastrofale gebeurtenissen als oorlogen uit, iets wat handel en commercie - waarin de Nederlander excelleert - niet ten goede komt. De Nederlander is nuchter omdat hij weet dat alleen een heldere geest in staat is optimaal te rekenen, op te tellen, af te trekken teneinde zijn winstmarges te vergroten. De ergste belediging die je hem naar het hoofd kunt slingeren is dat hij zich als een ongeleid projectiel gedraagt. Armand kan zich dus groen en geel ergeren en uit volle borst zijn afschuw bezingen, de stille, ingezakte plompe meelzak heeft allang gewonnen.
Je kunt hier natuurlijk de tegenwerping maken dat een samenleving die voor het merendeel uit slappe zakken bestaat nogal melig overkomt en rijp is om massaal bij Voskuils Instituut voor Dialectologie, Volkskunde en Naamkunde te gaan solliciteren. Toch zijn er omstandigheden waarin men de neiging heeft de meelzakregel door enkele uitzonderingen te laten bevestigen: bij het naderen van een stadion bijvoorbeeld, verandert de keurige Nederlander in een bloeddorstig beest. De meelzak wordt een gifkikker. Hij tiert, zuipt, snuift, vloekt, spuugt en knuppelt terug met alle risico van dien. Maar het beste voorbeeld dat bewijst dat je je identiteit nooit moet verkwanselen is de laatste jaren geleverd door de ouderenpartij AOV. Zelden in de Nederlandse politieke geschiedenis is een zo succesvolle politieke formatie zo snel aan onderlinge ruzies en conflicten ten onder gegaan. Hadden die oudjes zich daadwerkelijk als oude en wijze meelzakken gedragen, dan was er niets aan de hand geweest en hadden ze tot hun crematie in de Kamer kunnen vegeteren. Maar in plaats daarvan zochten ze het conflict op, zich in een permanent spanningsveld wentelend en hiermee hun eigenheid uit het oog verliezend. Het resultaat is veelzeggend: volgens de peilingen zullen volgend jaar de pas gefuseerde AOV en Unie 55+ bijna al hun zetels verliezen.
Waarom toch wil een oude meelzak ineens, tegen zijn natuur in, kaarsrecht gaan staan om te bekvechten? Zijn inhoud en niet zijn vorm lijkt me bepalend. Meel is een belangrijke levensbron. Je kunt er brood van bakken. Of pepernoten, krakelingen, boterstaven, verjaardagstaarten, pannekoeken, bolussen, appelflappen, oliebollen. Kortom, een meelzak is gezellig.