Commentaar: obductie

Over lijken

Van wie is een lijk? Gaat, sinds de gebruiker is verdwenen, diens omhuizing mee met de erfenis en wordt de familie eigenaar van boedel, banktegoed én bundel beenderen? Dan lijkt een kleine bijdrage ten behoeve van het landsbelang zo onlogisch nog niet. Ook over de rest van de erfenis worden successierechten betaald. In het ene geval kan worden betaald met duiten en in het andere door enkele organen af te staan ten behoeve van onderzoek of hergebruik.

Zo gaat het niet. In Nederland wordt het lichaam van de overledene in de regel ongeschonden door familie begraven of verbrand. Behalve in een aantal speciale gevallen, zo leerde ons de nasleep van het schandaal rond «horrordokter» Dick van Velzen. In Engeland werd deze arts flink aangepakt nadat bleek dat hij een enigszins sinistere verzameling van kinderonderdelen op sterk water onderhield. Na een eerste ontkenning van de Nederlandse Vereniging voor Pathologie dat zulks in Nederland ook de praktijk is, kwamen berichten dat hier wel degelijk jaarlijks enkele duizenden organen worden weggenomen, waarbij het om toestemming vragen aan de nabestaanden niet altijd even expliciet gebeurt. Artsen beweren de informatie wel tot in het gruwelijkste detail te wíllen verstrekken, maar, zeggen zij, de praktijk werkt toch heel anders. Kinderarts B. Smit in de Volkskrant: «Door alles te vertellen kun je mensen veel pijn doen.»

De kwestie gaat zich nu toespitsen op het bewaren van het bij obductie weggenomen materiaal. Ook een paar hersencellen? En een onsje spierweefsel? Het ziet ernaar uit dat in Nederland nauwelijks organen worden bewaard. Een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging voor Pathologie zei in Trouw geruststellend dat de organen die na onderzoek overblijven, worden gecremeerd — hij vertelde niet of daar ook familie, bloemen en speeches bij aan te pas kwamen.

Het Nederlandse lijk is van de nabestaanden — voor even. Zij mogen beslissen, en als ze niet wordt verteld of organen worden uitgenomen, dan worden ze voorgelogen. Dat neemt niet weg dat een verstandig mens, die niet in hiernamaals of reïncarnatie gelooft, ogenblikkelijk toestemming geeft voor hergebruik en wetenschappelijk onderzoek van de hele mikmak — want een lijk behoort anders uiteindelijk de vlammen en de wormen toe.