Hoofdcommentaar: IRT-etcetera

Overheidsboeven vangen slechts geld

De IRT-affaire mag dan procedureel bijna zijn uitgewoed, echt beëindigd is de zaak nog lang niet. Onlangs uitgelekte documenten werpen nieuw licht op de corruptie onder opsporingsambtenaren.

Het Openbaar Ministerie heeft, zo bleek afgelopen week, niet genoeg bewijs kunnen vergaren in een van de zaken tegen Kris J. Hij zou begin jaren negentig een dubbelrol hebben gespeeld als IRT-informant en drugshandelaar bij het binnensmokkelen van enorme partijen drugs. Die zouden zijn gepasseerd dankzij corrupte overheidsdienaren die flink werden beloond.

Vanaf 1993 liepen de praktijken van het Interregionaal Rechercheteam volledig uit de hand. Met medeweten van officieren van justitie, politie- en douanechefs maakte het IRT gebruik van informanten uit het criminele milieu. Met name de Haarlemse rechercheurs Langendoen en Van Vondel, het «koningskoppel», blonken uit in het rekruteren van «groei-informanten», die binnen criminele organisaties moesten opklimmen. Om vertrouwen te winnen werden flinke partijen drugs ongemoeid gelaten. Deze zogeheten Delta-methode behelsde meer dan honderd ton marihuana, zo becijferde een parlementaire enquêtecommissie onder Van Traa in 1996. De opbrengsten van de drugs mochten de informanten houden.

Kris J. was de belangrijkste groei-informant van het koningskoppel. Hij beschikte over uitstekende contacten in de Colombiaanse drugswereld. Hij voerde echter vele malen meer in dan men wist. Na het opheffen van het IRT importeerde hij vrolijk verder.

Om de erfenis van de IRT-affaire, de vermoedens van parallelimport en dubbelspel van informanten als Kris J. te onderzoeken werd de Tijdelijke Commissie Evaluatie Opsporingsmethoden onder leiding van Ella Kalsbeek opgericht. In 1999 kwam ze met haar bevindingen: vijftienduizend kilo coke parallel ingevoerd (straatwaarde 1,2 miljard gulden) met behulp van corrupte overheidsdienaren. Begin maart vorig jaar werd Kris J. gearresteerd. Volgens een BVD-onderzoek zou hij aan de parallelimport honderden miljoenen guldens hebben verdiend, die hij investeerde in de «bovenwereld».

Blijkens de vorige week uitgelekte verhoren van twee getuigen die Kris J. aan het werk zagen, kocht hij nog veel meer: ambtenaren, misschien zelfs wel een officier van justitie. De verhoren waren al sinds 1999 in bezit van de NRC die er brokjes uit citeerde. Nu staan ze integraal op de website van het NOS-Journaal. Het betreft de Colombianen «Lelie» en «Tulp».Volgens hen handelde Kris J. rechtstreeks met het beruchte Cali-kartel. Kris beheerde de contacten met corrupte ambtenaren. Omgekochte douaniers en politiefunctionarissen zorgden ervoor dat steeds minstens twee containers per schip ongecontroleerd werden door gevoerd. In de containers zat marihuana, in een ervan aangevuld met een stevige lading coke. Soms werd er een container volgens afspraak «onderschept», om de corrupte ambtenaren boven verdenking te verheffen. Die bevatte dan een relatief kleine hoeveelheid lading inferieure marihuana.

Volgens Lelie was vijftig procent van de opbrengst altijd «voor de mensen van politie, douane en dergelijke». Er werd omgekocht «op een behoorlijk hoog niveau». Er moesten volgens Lelie haast wel mensen van Justitie bij betrokken zijn. Soms werden feesten gegeven op de bovenste verdieping van het Amsterdamse Okura Hotel. «Bij dat soort feesten kwamen ook mensen van de politie.»

Het NOS-Journaal heeft ook twee gelekte politierapporten op zijn site staan. In een daarvan wordt bevestigd dat «deze grootschalige invoer alleen mogelijk is door corrumptief handelen van overheidsdienaren werkzaam bij politie, douane of fiscale opsporingsdiensten, al dan niet met medeweten van enkele verantwoordelijk leidinggevenden of het bevoegd gezag». Volgens de BVD hebben ook Langendoen en Van Vondel «honderden miljoenen» verdiend aan de handel.

Al is het niet in strafrechtelijke zin, toch zou Kalsbeek, tegenwoordig staatssecretaris van Justitie, weleens gelijk kunnen hebben. Geconfronteerd met de onderzoeksrapporten van Van Traa schamperde Lelie: «U vraagt mij of u, als u de rapporten gelezen hebt, weet wat er nu echt gebeurd is. Uit mijn verklaring blijkt toch al dat dat niet zo is!» Het is echter haar tragiek dat ze moet dienen onder een minister die haar onderzoek twee jaar geleden al afdeed als te zacht. Hopelijk constateert hij desalniettemin — mét zijn staatssecretaris, een kamermeerderheid en de geletterde gebruiker van internet — dat er iets verschrikkelijk mis is. Met overheidsboeven vang je geen boeven.