DANS

Overkill

LIstEN & See (lies)

Het was alleen maar een kwestie van tijd voordat choreografe Ann Van den Broek en regisseur Marcus Azzini de handen in elkaar zouden slaan. Azzini was als huisregisseur van Toneelgroep Oostpool al langer onder de indruk van het werk van Van den Broek, die in haar dansvoorstellingen de expressieve kracht van het lichaam volledig uitbuit. Door simpele, vaak alledaagse bewegingen te stileren en te herhalen ontstaat uit haar vingers theatrale dans waarin zij zonder woorden de psychologie van haar personages soms op genadeloze wijze aan de dag legt. Van den Broek was op haar beurt benieuwd of zij gesproken tekst zou kunnen gebruiken om een dimensie aan haar werk toe te voegen.
De vrucht van hun ontmoeting is de coproductie LIstEN & See (lies). Azzini en Van den Broek hadden elkaar vooraf al gevonden in het idee dat hun voorstelling meer moest zijn dan een poging om dansers eens wat te laten zeggen of om acteurs te laten dansen, maar het is boeiend om te zien hoezeer ze daarin zijn geslaagd. Afgaand op het resultaat lijkt het er overigens op dat de makers weinig vrolijkheid hebben gevonden bij elkaar. Van den Broek en Azzini trekken ons een sombere voorstelling in met spelers die worden verteerd door angst en onvermogen. Ze schreeuwen het uit, gaan elkaar in volle vaart te lijf, of doen een krampachtige poging elkaar iets te tonen wat voor liefde of affectie zou moeten doorgaan. Daarbij daalt het juk van het leven in de vorm van een vervaarlijk platform vanuit de nok van het theater onverbiddelijk op hen neer. Naarmate de voorstelling vordert worden ze er haast letterlijk door verbrijzeld.
Het is allemaal destructie en kastijding, maar dit levert wel de meest prachtige beelden op. Beelden van bezwete, pezige lijven die in ijzig neonlicht het noodlot van zich af proberen te houden. Beelden van mensen die in shocktoestand, met de handen voor de mond geslagen en op hetzelfde ritme heen en weer deinend, de kracht vinden om op eigen benen te staan. Van mensen die zich door het leven slepen, voortgestuwd door de dwingende mantra om ondanks alles toch maar door te gaan.
Het is vooral deze kille esthetiek van LIstEN & See (lies) die uiteindelijk beklijft, en het is de kracht van de beelden die maakt dat de knap geregisseerde versmelting tussen de disciplines in deze voorstelling geen echte meerwaarde oplevert. Want eigenlijk hoefden we niet ook nog in woorden te horen dat deze mensen het zwaar hebben. Dat ze bang zijn om alleen te zijn, oud te worden, lief te hebben of te sterven. Hun maniakale bewegingen, de manier waarop ze zichzelf in de maag stompen of het stille feit dat ze van verdriet in elkaar krullen op de grond zeggen genoeg. De spelers daarbovenop ook nog woorden geven om ons te vertellen wat hen dwarszit, en hoe ze verstikken in hun dwanggedachten, nekt wat mij betreft de voorstelling. Alle mogelijkheid om zelf nog iets te interpreteren of in te vullen wordt je als kijker ontnomen. Tekst en lichaamstaal zijn hier een overkill.


LIstEN & See (lies) door WArd/waRD en Toneelgroep Oostpool. Gezien op 1 december in de Stadsschouwburg Amsterdam (première). www.wardward.nl, www.toneelgroepoostpool.nl. Tournee t/m 31 januari