FILM El Olvido

OVERLEVEN IN CRISISTIJD

Heddy Honigmann citeert in haar nieuwe documentaire El Olvido de Peruviaanse dichter José Watanabe: ‘Omringd door afgrijzen sta ik me alleen dit stille gedicht toe.’ In tijden van crisis en onderdrukking is er veel aan de hand, toch moet schoonheid mogelijk zijn – dat is de strekking van Watanabe’s woorden, en dat is ook de stelling van Honigmann in haar film. Hierin volgt de camera, soms vergezeld door de stem van Honigmann die vragen stelt, inwoners van Lima die van dag tot dag leven: een ober die jarenlang alle politieke kopstukken in zijn bar voorbij zag komen, een chef-kok in een duur restaurant die zelf geen etentje voor zijn vrouw kan bekostigen, en straatkinderen die bij drukke verkeerspunten in de hoofdstad allerlei circustacts opvoeren om aan geld te komen. Doorgaans zoekt de camera naar iets onder de oppervlakte van deze grauwe wereld, iets wat lijkt op poëzie.
El Olvido is inhoudelijk de tegenpool van Honigmanns vorige film, het veelvuldig bekroonde Forever (2006), waarin zij de bezoekers aan een begraafplaats in Parijs portretteert. Waar de personages in deze film ogenschijnlijk uit de hogere lagen van de bevolking komen – ze kijken naar films van Henri Georges-Clouzot en spelen Chopin – daar zijn de figuren van El Olvido arbeiders en werklozen die het te druk hebben met iedere dag overleven om nog na te denken over kunst. Toch gaat de film juist over schoonheid, over de schoonheid van het alledaagse. Dat onthult Honigmann subtiel door zichzelf en haar camera een bescheiden positie in de mise-en-scène te geven. De film zelf – het verhaal – groeit spontaan uit de personages en hun leven. Dat is eigen aan Honigmanns stijl.
El Olvido doet denken aan haar film Dame la Mano uit 2003, waarin zij de Latijns-Amerikaanse gemeenschap in New York in kaart brengt. Pijnlijk langzaam leren we de personages kennen; minutieus krijgen de contouren van hun gesloten wereld vorm. Ook in El Olvido, maar met dit verschil: setting en personages worden nu verrijkt met een visuele component, bijvoorbeeld de lyrische beelden van de straatkinderen die in het drukke verkeer met acrobatiek proberen aan geld te komen. Dat visuele, dat poëtische is confronterend: beelden van spelende kinderen creëren betekenissen van onschuld en speelsheid, zelfs schoonheid. Maar dat zijn deze beelden natuurlijk niet. We kijken immers naar hongerige straatkinderen. Slachtoffers. Of liegt het beeld?
Dit dubbelzinnige effect kenmerkt de hele film: de schoenmaker die zijn werk eervol lijkt te doen, terwijl hij later in tranen uitbarst en er een leven van leed achter hem blijkt te liggen; of de ober die trots vertelt dat hij geweldige cocktails heeft gemixt voor opeenvolgende presidenten. Zien we wat we zien? (Later blijkt de ober een fijne waarnemer te zijn van politieke corruptie in Peru.) Het beeld liegt, het beeld bevat de waarheid.
‘Herinnering en herdenken vormen terugkerende thema’s in mijn films’, zegt Honigmann. Haar films leggen het leven van gewone mensen vast. Maar het zíjn geen gewone mensen. Het zijn onvergetelijke mensen, deze straatkinderen in Lima, en hun moeder die op het trottoir zit te wachten tot de acrobatiek voorbij is, waarna de kinderen huppelend naar haar toe rennen en haar omhelzen in de nevelen van het grijze schemerlicht. En, schitterend, de camera blijft op afstand.
El Olvido. Of ‘Vergetelheid’. Die titel is ironisch.

El Olvido gaat in première op het Nederlands Film Festival, van 24 september tot 3 oktober