Film - Frantz

Overleven met verhalen

François Ozons nieuwe film is een vrije interpretatie van Broken Lullaby uit 1932 van Ernst Lubitsch waarin een jonge Fransman vlak na de Eerste Wereldoorlog de familie bezoekt van een Duitser die in de loopgraven is overleden.

Medium 06 xverleih frantz

Het is een verhaal waarin motieven rond schuld, boete, waarheid en herinnering alle ruimte krijgen. Maar in Frantz zoekt Ozon naar méér, wat veel zegt over zijn ambities met dit werk. In zijn versie van het verhaal valt de focus op een werkelijkheid gevormd door mythen en leugens die uiteindelijk even onbetrouwbaar zijn als de gevoelens van de personages.

De oorlog is nog maar luttele jaren voorbij als de film begint in een Duits stadje waar iedereen rouwt om niet teruggekeerde geliefden. Ozon vangt deze sfeer prachtig in contrastrijke beelden in zwart-wit, vooral die waarin de mooie Anna (Paula Beer) het graf van Frantz bezoekt, haar verloofde die in de oorlog is omgekomen. De scène waarin ze de aantrekkelijke Fransman Adrien (Pierre Niney) aantreft die bloemen bij Frantz’ graf legt, heeft een sterke echo van Vertigo, ook een film waarin een geliefde dood is, maar daarna terugkeert in de gedaante van ogenschijnlijk iemand anders. Zo ingewikkeld als in Hitchcocks film is het allemaal niet in Frantz, maar het idee van een overledene die almaar ‘aanwezig’ is vormt een steeds sterkere ondertoon naarmate het verhaal vordert.

Wanneer Adrien de ouders van Frantz ontmoet, met wie Anna nauwe banden heeft, ontsteekt de vader in woede, want ‘alle Fransen hebben mijn zoon vermoord’. Maar langzaam ontstaat er bij de ouders een curieuze affectie voor Adrien, vooral omdat hij Frantz heel goed blijkt te hebben gekend. Wanneer Adrien vertelt hoe hij en Frantz samen in Parijs waren, hoe ze het Louvre hebben bezocht, hoe prachtig Frantz een bepaald schilderij van Manet vond, smelten de ouders. Door de verhalen van Adrien is het net alsof Frantz weer tot leven komt. De verwarring is compleet wanneer Anna zich aangetrokken voelt tot Adrien.

Ozon laat zien hoe ongrijpbaar ‘echtheid’ is, en hoe geloofwaardig een mythe kan zijn. Misschien gaat zijn film nog het meest over hoe mensen fictie ‘gebruiken’, hoe we verhalen nodig hebben om te leven en zelfs om te overleven. Ozon verbeeldt de verleiding van ‘het verhaal’ door flashbacks van het gebeuren in Parijs en scènes waarin Anna en Adrien in het bos gaan zwemmen plotseling van zwart-wit te laten overgaan in kleur. Dit stijlmiddel geeft het idee van verliefdheid of liefde prachtig weer: van dat grauwe, natte stadje waar verdriet aan alles kleeft, naar de vrijheid van de natuur. Hier heeft de kijker net als Anna te maken met ambiguïteit eerder dan waarheid. Immers, de textuur van deze werkelijkheid is niet te vertrouwen. En toch gaan we mee in de magische transformatie van het beeld – in het volste vertrouwen dat wat we zien én voelen simpelweg de waarheid is.

Het is net alsof Anna ook de na grote onthulling in het verhaal (ik laat dat in het midden, hoewel de goede verstaander aan ‘Lubitsch’ natuurlijk genoeg heeft) doorleeft in de illusie. Hierin sleurt ze ons mee.


Te zien vanaf 1 december

_Beeld: P_iere Niney als Adrien Rivoire en Paula Beer als Anna in de lm Frantz van regisseur François Ozon (Mandarin Production)