Overtuigende zusters

‘Drie zusters’ van Tsjechov op de Amsterdamse Toneelschool, Keizersgracht 428, Amsterdam. Reserveren: 020-6230617.
Het derde jaar van de Amsterdamse Toneelschool is voor aspirantacteurs een cruciaal jaar. De basisinstrumentaria voor het acteren zijn aangereikt, de eerste confrontatie met de praktijk volgt via een stage bij een gezelschap en het vak ‘acteren voor de film-, tv- of videocamera’. En er is een project met een regisseur uit de theaterpraktijk. Deze keer werd dat Trust-acteur/-regisseur Rik Launspach, zelf ook als leraar aan de school verbonden. De keuze viel op Tsjechovs Drie zusters.

Ik heb recentelijk van Rik Launspach twee regies gezien. Op de Toneelschool deed hij Albees Virginia Woolf, bij de Trust regisseerde hij onlangs Gontsjarovs Oblomov. Afgezien van het feit dat ik me bij die voorstellingen heb verveeld, althans niet goed snapte wat precies de noodzaak van die produkties was, was er iets ernstigers aan de hand. Het leek of deze regisseur in de toneelteksten was verdwaald. Dat mag, en dat kan ook hele interessante dingen opleveren. Maar wat er op de podia te zien was, straalde de overduidelijke ambitie uit van overmacht en controle. Als zo'n regisseur aan het graniet van Tsjechov gaat beginnen, zijn de rampen vooralsnog niet te overzien. Enigszins bibberend ging ik derhalve kijken.
Dat viel alles mee. Wat heet! Drie zusters is een kast van een voorstelling. De in barokke vormentaal grossierende Trust-stijl heeft Launspach nu een keer thuisgelaten. In de grote kelderstudio van de Amsterdamse Toneelschool zijn drie versleten tapijten in de lucht gehangen, die de plaatsen van opkomsten en afgangen markeren. In de ruimte zijn geraffineerd uitgelichte tafeltjes geplaatst, met daarop attributen die zich op den duur allemaal met de vertelling gaan bemoeien. Verder is de hoge zaal (voormalige gymzaal van een lyceum), die over de volle lengte wordt gebruikt als speelvlak - er is dan ook maar plek voor een kleine veertig toeschouwers per avond - kaal gelaten en hij wordt meestal hard belicht. Zo is ook het spel: kaal en hard, nuchter en zonder opsmuk. Men speelt met de berusting dat het einde van het verhaal eigenlijk allang bekend is: niks naar Moskou, en die spannende soldaten gaan op den duur ook allemaal weer weg.
De onderonsjes in de Tsjechov-tekst worden hier allemaal en public uitgevoerd, de buitenechtelijke relatie tussen batterijcommandant Wersjinin en de middelste van de drie zusjes Prozorov, Masja, hun tussen verveling en hitsigheid in hangende vrijpartijen - ze worden allemaal door iedereen waargenomen, niet zelden met een blik die kleinburgerlijke, plaatsvervangende schaamte verraadt. Masja’s man, Koelygin, die ziet als enige niks. Maar dat is dan ook een Belg die op cruciale momenten de verkeerde kant op kijkt. Voelen doet hij de bedreigende relatie des te meer.
Er zijn in de enscenering rake details. Zoals de dommige broer van de drie zusjes, die niet - zoals bij Tsjechov - viool speelt en aan houtsnijwerk doet, maar toeters van klei maakt die atonale muziek produceren. Irina krijgt op haar verjaardag van vrijwel iedereen een wekker. Helpen doet dat overigens niet, want wakker worden ze hier nooit meer. In het derde bedrijf - als er in de stad brand is uitgebroken en huize Prozorov volstroomt met evacuatieslachtoffers - breekt iets van de wanhoop door die onder deze armzalige mensenkinderen huist. De drie zusjes barsten los in een mooie huil-lach-huilcanon, die ontroerend en lachwekkend tegelijk is. Het publiek zit dan precies tegen de andere muur, met de tapijten in de rug. En de voorstelling krijgt in het slotbedrijf een extra buitendecor - waarover we hier verder niks verklappen, maar wat wel heel mooi werkt.
Een acteerensemble is dit derde jaar nog niet. Maar ze komen een heel eind. Met Marjena Moll, Annemarie Ooft en Sita Manichand in het centrum, als drie overtuigende zussen. En met een eervolle vermelding voor Sander Commandeur in de rol van de cynische legerarts Tsjeboetikin. Ze spelen nog maar kort. Ik wens de voorstelling een verlenging toe. Of een reprise tijdens het festival voor de theaterscholen.