Padvinderpunk mark hanou: ‘als iemand zwanger is en toch rookt, zeg ik daar wat van’

Flink roken, drinken en pillen slikken. Voor de doorsnee hardcore-aanhanger is dat waar het leven om draait. Zo niet de straight edger. Die is anders. En dat zal de wereld weten ook.
AMSTERDAM - Zaterdagnacht om ongeveer half twee kijken de wachtenden voor discotheek de Mazzo verbaasd mijn kant op. Hun aandacht geldt niet mijn piepende fiets, maar de kolonne politievoertuigen die achter me opdoemt.

De stoet houdt voor de disco halt. Verbluft kijken de Mazzo-gangers toe hoe uit patrouillewagens, politiebusjes en twee enorme geblindeerde touringcars meer dan tachtig agenten van het Horeca Interventieteam tevoorschijn komen. Het grootste deel van de agenten verdwijnt in de discotheek, de rest zet de omgeving af. De Mazzo-dealers zitten in de val, net als de ongeveer tweehonderd gasten die op dat moment binnen zijn.
Als de eerste gehandboeide personen naar buiten worden gevoerd, lukt het me om bij de meegereisde persvoorlichter te komen. ‘Dit is een drugscontrole’, vertelt hij. Er zijn aanwijzingen dat in de Mazzo flink wordt gedeald, daarom is de actie nogal groot opgezet.
Stom toeval. Eigenlijk was ik op weg naar De Melkweg, waar ik een groepje straight edgers zou ontmoeten. De persvoorlichter weet aanvankelijk niet waar ik het over heb. Als ik hem uitleg dat straight edgers graag luisteren naar keiharde punk en geen alcohol en drugs gebruiken, gaat hem een lichtje op: 'Ja, daar heb ik wel eens van gehoord. Dachten alle jongelui hier maar zo, dan zou deze actie niet nodig zijn.’
'DON’T SMOKE, don’t drink, don’t fuck around.’ Dat waren de drie basisregels die Ian MacKaye, zanger van de Amerikaanse hardcore-punkband Minor Threat begin jaren tachtig formuleerde. In het lied Straight Edge zette hij zich af tegen het overmatige drugsgebruik in de punkbeweging en propageerde hij een nieuwe punkmoraal, met als kern een puristische levensstijl, vrij van alcohol, drugs en one-night stands.
Minor Threat bestaat allang niet meer, maar de boodschap van MacKayes lied vindt nog steeds gehoor, ook buiten de Verenigde Staten. Straight edge werd de naam van een underground-beweging die geen beweging wil zijn. Er is geen leider en over wat een straight edger moet laten, lopen de meningen uiteen. Maar straight edgers onderhouden wel levendige contacten met elkaar. Ze hebben hun eigen bands, tientallen blaadjes en een herkenningsteken, een kruis, bevestigd aan een polsbandje, gestift op de rug van de hand of geprint op T-shirts. Dat kruis stamt uit de Verenigde Staten, waar minderjarige concertbezoekers het op de hand gezet kregen om aan te geven dat men hen geen alcohol mocht schenken.
Halverwege de jaren tachtig bereikte deze nieuwe, rigide punkmoraal Europa. De Nederlandse band Lärm was een van de eerste groepen die hier de straight-edge-idealen ging uitdragen. Mark Hanou (30), al meer dan elf jaar straight edger, weet nog goed dat hij ze zag optreden.
Hanou: 'Ze zongen: “Why are you here, for the bands or the beer. Lying drunk on the floor, do you think that’s hardcore?” Hé, dacht ik toen, dat slaat ook op mij. Ik ben altijd bezopen en ik doe geen reet. Toen ik op 22 juni 1985 weer eens halfdronken op een feestje hing, besloot ik dat het zo niet langer kon.’
Hanou adopteerde de straight-edge-levensstijl en begon die uit te dragen binnen de punkbeweging. Hanou: 'Punk was toen ontzettend gebaseerd op no future. Beetje kraken, beetje relletjes schoppen en alles doen wat god verboden had. Het huidige pillengebruik van de gabbers is niets vergeleken met de hoeveelheid speed die na 1980 in de hardcore-punkscene werd geslikt. Hardcore-punkers pretendeerden politiek meer geëngageerd te zijn dan andere punks, maar ze waren wel constant stoned en dronken. Ze verspilden hun leven aan drugs die werden geproduceerd door de multinationals waar ze zo'n afkeer van hadden. Ik had er genoeg van.
Het was in die tijd erg makkelijk om te provoceren, zelfs binnen punkkringen. Als ik een kruis op mijn hand droeg bij een concert, werd ik soms echt lastig gevallen: “Bemoei je met je eigen zaken, man. Ik mag toch wel drinken?” Ze voelden zich aangevallen, zonder dat je iets tegen ze had gezegd. Het enige wat je uitdroeg was dat je geen troep gebruikte. Het maffe is dat mensen heel gemakkelijk actie voerden tegen apartheid en kruisraketten, maar heel fel reageerden als ze werden aangesproken op hun eigen gedrag. We werden toen echt uitgekotst.’
Straight edge houdt niet voor iedereen precies hetzelfde in. Voor Hanou betekent straight edge niet roken, niet drinken, geen drugs gebruiken. Hanou: 'Daar komt voor sommigen nog het geen-seksprincipe bij. Niet op iemand liggen neuken om het neuken alleen. Tegenwoordig zijn veel straight edgers bovendien vegetarisch of veganistisch, maar dat hoeft niet per se. Voor mij is de straight-edge-gedachte onlosmakelijk verbonden met het punkidee. Ik verkeer niet meer zo in punkkringen, maar dat heeft mijn manier van denken en leven niet veranderd.’
Als het gedrag van mensen hem ergert, spreekt Mark ze daarop aan. Hij mag rokers graag om de oren slaan met de tandeloze wet die roken in openbare ruimtes verbiedt. Sancties legt hij zonodig zelf op. Hanou: 'Ik heb regelmatig ruzie gehad omdat ik een sigaret uit iemands mond trok. Ooit verkocht ik een bekende van me zelfs een dreun omdat hij expres rook in mijn gezicht blies. En als iemand zwanger is en toch rookt, zeg ik daar wat van. Ik heb ook wel eens een junk de tram uit gezet omdat hij zat te chinezen.’
IN 1985 TELDE Nederland twintig straight edgers. Dat aantal is flink toegenomen. Schattingen over de huidige aanhang lopen uiteen van driehonderd tot enkele duizenden. Die toename heeft te maken met de doorbraak van hardcore-punkbands in Europa, eind jaren tachtig. Harde, energieke muziek gekenmerkt door stevig hakkend gitaarwerk, beukende, vaak supersnelle drumbeats uit een echte drumkit en ruige zang. Ondanks het verwateren van de punkbeweging maakt hardcore nog steeds furore. Concerten van Amerikaanse bands als Madball, Sick of it All en Propain gaan gepaard met flink wat merchandising en zijn steevast uitverkocht. Ook de hardcore van Nederlandse bands als NRA en Brotherhood Foundation doet het goed.
Straight edge is inmiddels uitgegroeid tot een volwassen stroming binnen de hardcore, vertegenwoordigd door bands als Earth Crisis en Shelter. Een scene in een scene. Gewone hardcore-fans en straight edgers vertonen vrijwel dezelfde uiterlijke kenmerken. Het stereotype: 'Airwalks’, een wijde broek, een lange ketting bevestigd aan de portemonnee in de kontzak en de sleutels in de voorzak, wijde shirts met opschrift (doorgaans de naam van een band), en hier en daar een piercing en/of een tatoeage. Het haar liefst zo kort mogelijk, maar sommige punkkapsels (géén hanenkam!) en lang haar zijn ook toegestaan.
Hoeveel hardcore-fans en straight edgers ook met elkaar gemeen hebben, het fanatisme van sommige 'geheelonthoudende padvinderpunks’ leidt wel eens tot een handgemeen. Wie een straight-edge-concert bezoekt en een sigaret opsteekt, wordt in het beste geval weggekeken. Soms wordt bierdrinkers de glazen uit de handen geslagen. Vooral in de Verenigde Staten gaat het er soms ruig aan toe. Een jongen die zich met een nepbontjas op het podium vertoonde, haalde zich de woede van militante straight edgers, actief in de Animal Rights-beweging, op de hals en kwam er niet zonder kleerscheuren van af. Het verhaal gaat dat in Duitsland zelfs melkdrinkers werden gemolesteerd.
JE ZOU DUS verwachten dat de gemiddelde hardcore-fan een broertje dood heeft aan zijn puristische evenknie. In Amsterdam lijkt dat nogal mee te vallen. Niet dat straight edgers hier geen zendingenwerk zouden kunnen verrichten. Zaterdagnacht is de stad zoals gewoonlijk het toneel van menig aangeschoten tafereeltje. Op de Lijnbaansgracht braakt een half uit een taxi hangende jongen zijn maag leeg. Een paar meter verderop, ter hoogte van de alternatieve danskroeg Korzakoff, valt een stomdronken man bijna om tijdens het urineren in het openbaar. Enkele bierdrinkende hardcore-fans in Korzakoff zijn nog broodnuchter. Straight edge? Best positief. Als ze de moraalridder gaan uithangen, laat je ze gewoon in hun sop gaar koken. Ze hebben nog nooit last gehad van fanatiekelingen.
Jasper, met groen haar in kleine plukjes, vind de muziek van Shelter best leuk, alleen de teksten - over Hare Krishna en vegetarisme - doen hem niets. 'Wacht maar tot die kids wat ouder zijn, dan laten ze hun strakke zeden wel weer los. Volgens mij is straight edge gewoon een hip tienerverschijnsel.’
Ook in krakersbolwerk Vrankrijk, aan de Spuistraat, overheerst gemoedelijkheid. Maarten, een wijndrinkende punk, kent Earth Crisis en vindt dat een prima band. Van gepreek moet hij echter niks hebben: 'Het is hier geen Amerika. We leven hier niet in een getto met een groot drugsprobleem.’
In De Melkweg treedt Life of Agony op, een band uit Brooklyn met wortels in de rauwe Newyorkse hardcore-scene die eens berucht was om zijn gewelddadigheid. Life of Agony is tegenwoordig een commercieel succes. Met hardcore-punk heeft de muziek weinig meer te maken. Maar bassist Allen, het brein achter de groep, kent de wereld van de hardcore goed.
Allen: 'We hebben veel vrienden gehad die verslaafd waren aan heroïne. Heroïne heeft ook een stempel gedrukt op het leven van Keith, onze zanger. Zijn moeder overleed door een overdosis en zijn vader is nog steeds verslaafd. Onze volgende plaat gaat grotendeels over heroïnegebruik. We willen niet preken, maar we hopen wel dat we ons publiek van het spul af kunnen houden.’
Life of Agony is geen straight edge-band. Allen: 'Ik ben de enige in de band die uit principe niet rookt, niet drinkt en maar met één vrouw slaapt. Maar ik wil niet geassocieerd worden met wat voor beweging dan ook. Ik heb vrienden die zich straight edge noemen, en die zijn soms vrij militant. Ze hebben vaak een achtergrond van alcohol- en drugsgebruik en zijn gevoelig voor verslavingen. Voor hen is het krachtig uitdragen van hun overtuiging de enige manier om straight te blijven. Misschien drijven ze het af en toe te ver door.’
'STRAIGHT EDGE one day, no edge the other’, sprak de harde kern smalend toen het rond 1989 een komen en gaan werd van eendagsvliegen in de straight-edge-scene. Nu is de aanhang opnieuw groeiende. Is de huidige straight edge ook een modeverschijnsel?
'Nee’, zegt John (22) beslist. 'Onze levenswijze kan geen mode zijn. Daarvoor moet je veel te veel opgeven. De meelopers vallen heel snel af. Die willen al na een half jaar weer hun drugs hebben.’ Stefan (18), huisgenoot van John, heeft veel straight-edge-vrienden waarvan hij zeker weet dat ze niet zomaar zullen afhaken. Het gaat immers om een zaak van belang. Stefan: 'De straight-edge-wereld is een wereld op zich. We proberen de maatschappij positiever te maken en we beginnen bij onze eigen groep. We willen zoveel mogelijk mensen wakker schudden. Vleesconsumptie is een groot probleem, net als roken en drinken. Niemand kijkt je erop aan. Dat moet je eens tijdens een straight-edge-concert proberen.’ Waar hij grinnikend aan toevoegt: 'Maar ik sla niemand in elkaar, hoor.’
De jongste generatie straight edgers zet zich niet zozeer af tegen punk, maar tegen hun leeftijdsgenoten die ieder weekend een lading pillen naar binnen slaan om uit hun dak te gaan. Ze zijn stukken radicaler dan Mark Hanou. John draagt een shirt met 'I love vegans’ erop en onthoudt zich van elke intoxicatie. Dat gaat verder dan niet roken, niet drinken en geen drugs gebruiken. John: 'Ik ben veganist. Alle geraffineerde produkten, zoals melk, vlees, koffie en suiker, laat ik staan.’ Op zijn kamer hangt een hardline-pamflet, het kruis onderaan wordt gevormd door twee machinegeweren. Stefan is minder radicaal. Hij gebruikt geen nicotine, alcohol of andere drugs, en hij is vegetariër.
John heeft alle cd’s van de straight-edge-band Earth Crisis. De groep oogstte kritiek omdat ze zich nadrukkelijk uitsprak tegen abortus. John deelt de mening van de band: 'Het leven is een groot cadeau dat je niet zomaar kunt afwijzen. Je moest eens weten wat er allemaal in abortusklinieken gebeurt. Wees niet bang, ik ga geen abortusklinieken opblazen. In sommige gevallen ben ik er ook niet tegen. Als een vrouw een kindje met aids ter wereld gaat brengen of verkracht is, lijkt me zo'n leven geen cadeautje.’
'NATUURLIJK KENT hardcore ook een andere kant’, zegt Onno Cro-Mag, redacteur van het muziekblad Aardschok. 'Tachtig procent van de hardcore-fans houdt zich niet bezig met abortus, drinkt veel bier en rookt sigaretten. Die scene is tegenwoordig tamelijk vredig. Zes jaar geleden vielen er in de States nog doden bij hardcore-concerten. Hele gangs gingen met elkaar op de vuist. Als je een echte hardcore-orgie wilt meemaken, moet je naar Eindhoven gaan. Daar speelt Sick of it All.’
De volledig uitverkochte Effenaar in Eindhoven barst haast uit zijn voegen. Een oorverdovende gitaarmuur teistert het gehoor. Tijdens de laatste twee nummers is de harde kern het stage diven en crowd surfen nog steeds niet moe. Hier zijn weinig geheelonthoudende hardcore-liefhebbers te vinden. De enige straight edgers die ik na het optreden spreek, is een roadie van Sick of it All, Matty. Hij wil graag helder blijven, zegt hij. De band zelf is wat minder straight. Een blik in de kleedkamer zegt genoeg. Sick of it All zit met brede aanhang gezellig te drinken en te roken. Geen interviews, want ze zijn sterren. Iemand zegt me dat ik naar het oosten des lands moet gaan. Daar is het een beestenboel in de hardcore-scene.
HENGELO OP zaterdagavond. Minstens zoveel zatlappen als in Amsterdam een week eerder, alleen de sfeer is veel minder gemoedelijk. In discotheek Groothuis brult Tom dat de hardcore-band Corn zijn favoriet is. Hij gaat elke week naar deze discotheek bij gebrek aan beter, want er is hier nauwelijks een hardcore-scene. Van straight edge heeft hij nog nooit gehoord. Hij kent wel een paar hardcore-fans die vegetarisch zijn, maar bij zijn weten drinken en blowen ze hier allemaal. Zelf drinkt hij ongeveer dertig glazen bier per avond, zegt hij. Kirsten, die me onderdak verschaft, vertelt me dat op de kunstacademie in Enschede hardcore-punk in is. Maar straight edgers zal ik er niet vinden. Laatst was ze op een schoolfeest waar hardcore-fans en andersgezinden zich gezamenlijk te pletter dronken en snoven.
In Club Nul 74 schudden Henk-Jan en Hidde, fans van de hardcore-groep Rider, meewarig hun hoofd als ze de term straight edge horen. Ze hebben er wel eens iets over gezien op tv. Henk-Jan: 'Straight edge zal hier geen poot aan de grond krijgen en ik ben daar niet rouwig om. Iedereen die jong is, drinkt hier.’ In de theorie dat het leven een cadeautje is kunnen ze zich echter wel vinden. Hidde: 'Hardcore heeft maar één boodschap: het leven is een feest en dat moet je vieren. Met bier en wiet, elke dag.’