Parijs – Het zuidelijk accent van de afgelopen zomer aangetreden premier Jean Castex, voormalig burgemeester van het dorpje Prades aan de voet van de zuidoostelijke Pyreneeën, bleek een dankbaar onderwerp voor grappen in de pers en de sociale media.

Goedmoedig, ironisch, maar de onderliggende minachting is glashelder, meent Marc Aubert uit Eyragues, even ten zuiden van Avignon, die het fenomeen herkent. Het werk van de gepensioneerde onderhoudstechnicus van kopieermachines bracht hem regelmatig naar Parijs. ‘Mijn klanten maakten grapjes over mijn Provençaalse accent. “Wat zegt u? Ach ja, u komt uit het zuiden, het land van de zon, waar zo lekker wordt gegeten en gedronken, het land waar niet wordt gewerkt. Heerlijk!”’ Aubert nam het positief op, zegt hij. ‘Maar er zit wel degelijk dedain in, je bent niet zoals zij.’ Een accent kan zelfs een obstakel zijn om hogerop te komen. Zestien procent van de Fransen zegt slachtoffer te zijn van accentracisme, bleek vorig jaar uit een enquête van het Franse opinieonderzoeksbureau ifop.

Taalonderzoeker Philippe Blanchet, afkomstig uit Marseille en werkzaam aan de Universiteit van Rennes, bedacht zelfs een term voor de taaldiscriminatie: glottofobie. In zijn boek Discriminations: Combattre la glottophobie uit 2016 voert hij de oorzaak terug op de Parijse bourgeoisie die na de Franse Revolutie op haar beurt het volk het woord ontnam en haar uitspraak tot het enige legitieme Frans verklaarde. De hoofdstedelijke elite hanteert het Algemeen Beschaafd Parijs nog altijd als selectiecriterium om toegang te krijgen tot de betere banen. De rest wordt buitengesloten als slecht opgeleid, boers, afkomstig uit een achterstandsmilieu, zelfs crimineel als het mensen uit de Franse voorsteden betreft. Het toont de tweedeling aan in onze samenleving, schrijft Blanchet.

De leider van de linkse partij La France insoumise Jean-Luc Mélenchon maakte het in 2018 wel heel bont toen hij een journalist met zuidelijk accent schoffeerde: ‘Is er iemand die een vraag in begrijpelijker Frans kan stellen?’ De benoeming van provinciaal Jean Castex tot premier was wellicht een voorteken, een handreiking naar de achtergestelde Franse provincie: eind vorig jaar nam het Franse parlement de wet op de glottofobie aan waarmee accentdiscriminatie een overtreding is geworden. Of de nieuwe wet de Parijzenaars zal veranderen? Marc Aubert betwijfelt het. ‘Ik heb me in de loop van de tijd aangepast en mijn “sympathieke zingende” accent afgelegd om net zo te zijn als mijn klanten, dat waarderen ze.’