Pas op voor getapte jongens!

Dankzij de snelle ontwikkeling van de communicatietechniek neemt het afluisteren van burgers, bedrijven en instanties snel toe. Soms wordt een initiatief openlijk aangekondigd, zoals in Duitsland, waar de nieuwe afluisterwetgeving van de regering-Kohl grote verontrusting onder journalisten heeft gewekt. De Bondsdag heeft met tweederde meerderheid besloten tot wijziging van het grondwetsartikel dat de woning ‘onaantastbaar’ verklaarde. Aanvullende bepalingen in het wetboek van strafvordering maken het mogelijk dat alle Duitsers (geestelijken, strafpleiters en volksvertegenwoordigers uitgezonderd) thuis of op hun werk elektronisch of anderszins worden afgeluisterd.

Reeds het vermoeden dat journalisten in contact zouden kunnen staan met een verdachte is voldoende grond om de taps in werking te stellen. De Duitse pers is terecht bevreesd dat ze in een dergelijke Wanzenstaat haar werk niet naar behoren kan doen. In de praktijk is elke redactie vogelvrij, omdat machthebbers nu eenmaal verslaafd zijn aan het bespieden van hun onderdanen en de lastposten onder hen in het bijzonder. Het voorstel ‘slaat de bodem onder de onderzoeksjournalistiek vandaan’, schrijft de Duitse journalistenvereniging in een protestbrief. Het wetsvoorstel wordt op aandringen van de SPD aangehouden, maar uiteindelijk gaan de sociaaldemocraten waarschijnlijk akkoord. Als dat gebeurt, zullen bladen als Der Spiegel en Die Zeit een klacht indienen bij het Hooggerechtshof en desnoods in beroep gaan bij het Europese hof.
Soms groeit de afluisterpraktijk ongemerkt of zelfs ongewild. In Nederland alarmeerde de Registratiekamer (een onafhankelijk lichaam van Justitie dat toeziet op de privacy) onlangs de publieke opinie omdat in ons land vaker telefoons worden afgetapt dan in enig ander westers land. Dat klonk dramatischer dan het is. De Registratiekamer beschikt niet over eigen gegevens, maar verwijst naar een rapport van Justitie uit 1996 waaruit een forse stijging van het aantal geregistreerde taps in de laatste jaren blijkt. Die stijging hangt samen met het afnemend gebruik van politiemethoden als infiltratie, pseudokoop en inkijkoperaties, die na de déconfiture van het IRT Noord-Holland/Utrecht in een kwade reuk zijn komen te staan. De vergelijking met andere landen gaat mank omdat justitie daar vaak gebruik maakt van microfoontjes en andere methoden die in Nederland niet zijn toegestaan.
Mocht daarentegen de nieuwe Telecommunicatiewet van het kabinet volgende maand worden aangenomen, dan krijgt de overheid de beschikking over een heel nieuw instrumentarium om de elektronische communicatie te controleren. Voorzitter Hustinx van de Registratiekamer wijst op het ontstaan van een 'digitale dubbelganger’ voor elke burger. E-mail, draagbare telefoons en chipcards zijn afluister- of afleesbaar voor iedereen met de juiste apparatuur. Dat kan een crimineel zijn, maar negen van de tien keer is het een bedrijf of overheidsinstantie. Ook in ons land wordt het hoog tijd voor protest. De bepaling in de nieuwe wet dat telecommunicatiebedrijven verplicht zijn om gegevens over alle telefoonverkeer vast te leggen ten behoeve van de politie, is volgens de Registratiekamer zelfs in strijd met de Europese wetgeving.
Volgens een werkdocument van het Europese parlement gaat de grootste dreiging voor de privacy uit van een Amerikaans-Brits netwerk met vertakkingen rond de hele wereld, Echelon geheten, dat alle satellietverbindingen voor telefoon-, fax-, Internet-, telex- en e-mailverkeer filtert en nazoekt op sleutelwoorden. Als deze gegevens kloppen, zijn burgers, vakbonden, politieke partijen en overheden in de hele wereld door de Amerikanen en Britten naar believen te controleren. Hier helpt geen beroep op de wet, laat staan op de macht en het gezonde verstand van de Europese politici. Zij zijn er naar verluidt zelf het slachtoffer van geworden, bijvoorbeeld ten tijde van de GATT-onderhandelingen. Hier ligt een taak voor hackers. Als ik een getapte jongen was met een beetje Unix-bak onder mijn kont, logde ik in bij Echelon om te weten wat ze daar uitspoken. Bug the buggers!