Pasquale Squitieri 27 november 1938 – 18 februari 2017

De onbeduidende Napolitaanse filmregisseur en fascist Pasquale Squitieri (27 november 1938 – 18 februari 2017) was de grote liefde van Claudia Cardinale. Een onbegrijpelijke liefde die haar haar goede naam kostte.

Als er een leven is waarop de schitterende Engelse uitdrukking to rise to the occasion van toepassing is, dan is het dat van de Napolitaanse herrietrapper en regisseur uit de B-categorie Pasquale Squitieri. Die ene, allesbepalende gelegenheid in het leven van Squitieri was dat hij Claudia Cardinale mocht regisseren in een van de ruim twintig niet-memorabele films die hij heeft gemaakt. Het was 1974, Claudia Cardinale was 36, hij ook, en zij speelde een rol in I guappi (‘De boeven’, de straatnaam in Napels voor Camorra-leden).

In haar woorden gebeurde het volgende: ‘In het begin op de set was het nou niet bepaald zo dat we elkaar erg lagen. Pasquale was ongepolijst en hij stond me eigenlijk tegen, maar tegelijkertijd trok hij me enorm aan. Hij greep me volledig.’

Claudia Cardinale, de mooiste ter wereld. Zwierend over de balvloer in de armen van Burt Lancaster. Of hoe ze Alain Delon aankijkt terwijl ze met het puntje van haar tong een regendruppel van haar bovenlip likt. (Il gattopardo, 1963). Of als ze uit de trein stapt op het stationnetje in de woestijn in Sergio Leone’s Once Upon a Time in the West (1968). De muziek van Ennio Morricone zwelt mee met wat de verrukte toeschouwer ziet: Claudia Cardinale. De droomgestalte die steeds opduikt in een witte verpleegstersjurk voor de getormenteerde Marcello Mastroianni alias regisseur Guido in Fellini’s Otto e mezzo (1963). ‘Wie ben je, een vrouw, een godin?’ stamelt hij, en zij glimlacht mysterieus. Mastroianni heeft ook in het echt werk van haar gemaakt, heeft ze wel eens lachend verteld. Maar Mastroianni kon ze weerstaan. Fellini ook. Claudia was nicht zu haben, dat was bekend in de filmwereld.

Want zij was getrouwd met de oppermachtige filmproducent Franco Cristaldi. Uiteraard was Cristaldi niet de producent van I guappi, in de gouden jaren van de Italiaanse cinema produceerde hij alleen de fine fleur, zestig films in totaal, waaronder Fellini’s Amarcord, om maar iets te noemen. Hij was een topproducent, hij produceerde films die ertoe deden, en hij was ook nog eens verzetsstrijder geweest in de Tweede Wereldoorlog. In de Italiaanse filmwereld die per definitie communistisch was werd hij beschouwd als god.

‘Hij stond me eigenlijk tegen, maar tegelijkertijd trok hij me enorm aan’

Het duo Cardinale-Cristaldi was net zoiets als het duo Sophia Loren-Carlo Ponti, met één niet onbelangrijk verschil. Claudia Cardinale kotste van hem. Ze was ‘gekocht’ door Cristaldi als jong en onvoorstelbaar mooi meisje, net beginnend in de filmindustrie, omdat ze ongewenst zwanger was geraakt. En de veertien jaar oudere producent Cristaldi sloeg toe: ik help je door je zwangerschap heen, je bevalt discreet in Londen, we zeggen dat het kind je jongere broertje is en je komt voor de rest van je leven bij mij onder contract. De ongewenste zwangerschap, waar je in die jaren nog niet zomaar een einde aan kon maken, speelde Cristaldi in de kaart. Ik help je meisje, maar je komt volledig in mijn macht, en je trouwt ook met me. ‘Ik was niet meer de baas over mijn lichaam en mijn wil. Alles wat ik deed, waar ik ging, wie ik zag, ja zelfs mijn zakgeld werd bepaald door Cristaldi’, aldus de samenvatting van Claudia Cardinale van dit huwelijk. Ze heeft hem nooit ‘Franco’ genoemd, altijd kil ‘Cristaldi’.

Zo’n man verdient het natuurlijk helemaal om in de steek gelaten te worden, maar dat Claudia Cardinale hiervoor Pasquale Squitieri uitkoos is iets wat zich alleen laat verklaren uit het mysterie van de liefde. En ze koos hem echt. Weer in haar eigen woorden: ‘Na de opnames van I guappi kon ik hem niet uit mijn hoofd krijgen. Pasquale zat in New York, ik vloog ernaar toe, hij kwam me halen op het vliegveld. “Je bent naar me toe gekomen!” riep hij uit. En het was waar, ik ben het geweest die hem heeft gekozen als de man van mijn leven. Pasquale is de enige liefde van mijn leven geweest.’

Voor de losse flodder Squitieri was Claudia’s overstap een van de vele adrenalinekicks waar zijn leven uit bestond, maar voor haar betekende het exit uit de officiële filmwereld. Want het werd haar niet vergeven in Italië. Je verlaat niet een Franco Cristaldi voor een Napolitaanse schreeuwlelijk, een belachelijk mannetje met een proletenbril op zijn voorhoofd die zwalkend van extreem links (in de jaren van de Rode Brigades was Squitieri lid van Lotta Continua) uiteindelijk eindigde bij de fascisten, toen dat in het Berlusconi-tijdperk weer lonend werd. Dat zijn hart daar altijd al had gelegen bleek al uit de film Claretta (1984), waarin een 46-jarige Claudia de minnares van Mussolini Clara Petacci speelt. Een draak, met een te oude Cardinale die als speelbal van de geschiedenis voortdurend diepzinnig in de verte tuurt, alsof ze de duistere toekomst voelt aankomen. ‘Pasquale gaf me zelfvertrouwen’, aldus Claudia Cardinale, die nog in tien andere vergeten films van hem heeft gespeeld. Dat hadden Visconti, Fellini en Sergio Leone blijkbaar niet bij haar kunnen bereiken.

Op Squitieri’s begrafenis in Rome stond een klein groepje vertrouwelingen, waaronder de weduwe van Giorgio Almirante, de leider die de Italiaanse fascisten in de moeilijke tijden na de Tweede Wereldoorlog zo dapper in het zadel had gehouden. Donna Assunta is een icoon van het fascistische gedachtegoed, en als Donna Assunta zich ergens vertoont, hoor je er echt bij. Claudia Cardinale was er ook, samen met Claudine, de zeer gewenste dochter die ze van de liefde van haar leven had gekregen. Ze woont in Parijs, ze heeft Italië achter zich gelaten. Na de onvergetelijke dertig jaar met Pasquale had ze er niets meer te zoeken.