11 februari 1915 - 10 juni 2011

Patrick Leigh Fermor

De schrijver Patrick Leigh Fermor liep van Hoek van Holland naar Constantinopel, ontvoerde op Kreta een Duitse generaal en leerde pas kort voor zijn dood typen. Een tijdloze held.

EEN MENGELING tussen Indiana Jones, James Bond en Graham Greene. Zo omschreef een BBC-journalist Patrick Leigh Fermor, de oorlogsheld en schrijver die onlangs op 96-jarige leeftijd is overleden. Leigh Fermor verwierf bekendheid door zijn reisverhalen en boeken over de Balkan, in het bijzonder zijn geliefde Griekenland, waar hij vanaf 1962 tot een dag voor zijn dood woonde. Maar hij zal vooral de geschiedenis ingaan vanwege zijn leidende rol bij een van de meest tot de verbeelding sprekende verzetsdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog. In bezet Kreta ontvoerden hij en zijn kompanen een Duitse generaal. Hierop is de film III Met by Moonlight gebaseerd, waarin Dirk Bogarde de rol van Leigh Fermor speelde.
Patrick Michael Leigh Fermor werd in Londen geboren, in afwezigheid van zijn vader, die in Calcutta werkte als geoloog en naturalist. Niet lang na Paddy’s geboorte keerden zijn moeder Aileen, een ‘socialite’ en toneelschrijfster, en zijn oudere zus Vanessa terug naar de Oost. Uit angst dat aanvallen van Duitse onderzeeërs de hele familie zouden treffen, lieten ze de baby achter bij kennissen op een boerderij. De eerste vier jaren bracht hij een beetje ontheemd door op het platteland van Northamptonshire. Respect voor autoriteit zou Paddy-Mike nimmer verwerven.
Nadat haar huwelijk met de ontdekker van de fermorite-steen was stukgelopen, keerde Aileen terug naar Engeland, waar ze zich herenigde met haar zoon. School was geen succes, maar een privé-leraar bracht hem liefde voor poëzie en geschiedenis bij. Een verblijf op een kostschool in Canterbury kwam tot een voortijdig einde nadat Paddy de hand had vastgehouden van de plaatselijke kruideniersdochter. Als tiener vervoegde hij zich bij de militaire academie Sandhurst, maar liever dan examens te maken bracht hij de avonden door in de literair-artistieke kringen van Londen. Daar raakte hij onder meer bevriend met Nancy Mitford.
Geïnspireerd door Orwells Down and Out in Paris and London pakte hij eind 1932 een Nederlandse stoomboot naar Hoek van Holland om van daar naar Constantinopel te lopen. Een reis door een roerig continent. In Nederland waande hij zich nog op een doek van een Oude Meester, maar bij de oostgrens maakten molens reeds plaats voor swastika’s en twee jaar later vocht hij met het leger van de Griekse koning tegen republikeinse rebellen. Tijdens zijn voettocht overnachtte Leigh Fermor in hooischuren, politiecellen en kastelen. Als leesvoer had hij alleen de oden van Horatius bij zich. Onderweg leerde de avonturier Bulgaars, Grieks en Roemeens. Duits en Frans sprak hij al.
Aan de vier jaar durende reis, waarover hij pas veertig jaar later het boek Time of Gifts - On Foot to Constantinople: From Hook of Holland to Middle Danube zou schrijven, kwam een einde toen Leigh Fermor in Moldavië zijn eerste geliefde ontmoette, de twaalf jaar oudere prinses Balasha Cantacuzene. Na drie romantische jaren in een tolstoiaans paradijs kwam de oorlog tussenbeiden en keerde Leigh Fermor terug naar zijn vaderland om zich, als half-Ierse Engelsman, aan te sluiten bij de Irish Guards. Na de oorlog lukte het hem niet het inmiddels communistische Roemenië binnen te komen, net zo min als Balasha eruit kon. Pas een kwart eeuw later zag hij haar weer, in armoede levend in Ceaucescu’s heilstaat.
Zelf had Leigh Fermor de oorlog grotendeels op Kreta doorgebracht, waar hij als geheim agent (veelal vermomd als schaapherder) werkte voor Churchills 'privé-leger’. Om het moreel van het verzet hoog te houden ontvoerden Leigh Fermor, een collega-officier en enkele partizanen in 1944 de Duitse commandant op Kreta, Heinrich Kreipe. Op de top van Mount Ida, de mythische geboorteplaats van Zeus, vond een gedenkwaardig moment plaats. Kijkend naar de besneeuwde bergtoppen begon generaal Kreipe in het Grieks uit Horatius’ Ad Thaliarchum te citeren. Leigh Fermor viel halverwege in en maakte de ode af. Alsof de oorlog was opgehouden, brachten de mannen de rest van de avond drinkend - en rokend - door.
Na de oorlog werkte Leigh Fermor op het British Institute in Athene en via bevriende Griekse schrijvers kreeg hij de opdracht teksten te schrijven in een fotoboek over de Franse Antillen. Dit zette hem op het spoor van een succesvolle schrijverscarrière. Hij schreef reisboeken, een roman en filmscripts. In 1962 vestigde hij zich definitief in Griekenland, op het afgelegen schiereiland Mani. Over het leven van de boeren en vissers in dit afgelegen gebied schreef hij een van zijn beste boeken.
De knappe Leigh Fermor trouwde in 1968 met de beeldschone fotografe Joan Monsell, dochter van een burggraaf. Ze leefden sober in een zelfgemaakt huis. Leigh Fermor had weinig met materialisme en de vermeende zegeningen van de economische vooruitgang. Pas kort voor zijn dood leerde hij typen. Op Mani kregen de Leigh Fermors regelmatig gezelschap van Bruce Chatwin, over wie de schrijver zich ontfermde. Chatwin bewonderde de combinatie van wijsheid, elegantie en liefde voor actie van zijn mentor. De jong gestorven Chatwin werd begraven in de buurt van Leigh Fermors woning.
Hoewel hij er niet vaak kwam, hield Leigh Fermor altijd een emotionele band met zijn vaderland. Hij was weg uit Engeland, maar Engeland niet uit hem. Wanneer hij naar 'Blighty’ reisde, ging Leigh Fermor steevast op bezoek bij de hertogin van Devonshire, Deborah Mitford, de jongste zus van zijn vroegere vriendin Nancy Mitford. Ze hadden elkaar in 1940 voor het eerst ontmoet op een verkleedfeest, waar Leigh Fermor als Romeinse gladiator rondliep. Tien jaar later ontmoetten ze elkaar weer en daarna bleven ze tot zijn dood contact onderhouden, met name door speelse brieven. In het voorwoord van de brievenbundel die daar het gevolg van was, omschreef 'Debo’ haar vriend treffend als 'an ageless, timeless hero’.