Hoogleraar arbeidsverhoudingen, Universiteit van Amsterdam

Paul de Beer

Wat is de meest dringende maatschappelijke kwestie van dit moment?

De fixatie op economische groei (in de traditionele betekenis van groei van het reële bbp) als vermeende oplossing voor veel sociaal-economische problemen (werkloosheid, armoede, overheidsfinanciën, welzijn, etc.). De ervaring heeft geleerd dat de meeste problemen ‘meegroeien’ met de economie. Hoewel er de laatste jaren meer aandacht is gekomen voor het feit dat in een rijk land als Nederland economische groei niet tot meer geluk leidt, is bevordering van economische groei toch nog steeds de belangrijkste economische beleidsdoelstelling. Hoewel veel economen (waaronder Nobelprijswinnaars als Sen en Stiglitz) erop hebben gewezen dat het BBP een zeer gebrekkige indicator is voor de kwaliteit van het bestaan, geldt het toch nog steeds als belangrijkste ijkpunt voor de 'stand van het land’ (bv. bij de doorrekening van verkiezingsprogramma’s door het CPB). Moderne samenlevingen zijn groeiverslaafd en zijn daardoor niet in staat structurele oplossingen te vinden voor hun problemen. Groei kan een probleem hooguit tijdelijk verzachten, maar niet werkelijk oplossen. Ondertussen veroorzaakt economische groei weer tal van nieuwe problemen op het terrein van duurzaamheid, energiegebruik, congestie, etc. De kern van het probleem is dat het welbevinden van mensen in een rijk land veel meer wordt bepaald door hun relatieve positie (t.o.v. hun buren, collega’s, landgenoten) dan door hun absolute welvaartsniveau (zie ook het volgende punt), waardoor een algehele stijging van het welvaartsniveau weinig tot niets bijdraagt aan welzijn en geluk.

Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?

De maatschappelijke gevolgen van groeiende sociaal-economische ongelijkheid.
Sinds het kabinet-Den Uyl (1973-1977) geldt vermindering van sociale ongelijkheid (i.h.b. inkomensongelijkheid) niet meer als een doelstelling van sociaal-economische politiek. Sinds het midden van de jaren tachtig is de ongelijkheid in ons land dan ook toegenomen (zij het niet zo sterk als in landen als de VS en het VK). Lange tijd werd dit als onvermijdelijk gezien om de economische groei te stimuleren. Het is niet alleen de vraag of dat laatste wel wenselijk is (zie het vorige punt), maar er is ook steeds meer bewijs dat grote sociale ongelijkheid gepaard gaat met veel ongewenste maatschappelijke effecten t.a.v. gezondheid, criminaliteit, schoolprestaties, functioneren van de democratie, onderling vertrouwen, sociaal kapitaal, etc. En dat geldt niet alleen voor de achterblijvers, maar ook voor de middengroepen: die zijn in een egalitair land beter af dan in een ongelijk land, zelfs als dat laatste land rijker is (zoals de VS). Dit is recent overtuigend aangetoond door Richard Wilkinson en Kate Pickett in hun boek 'The Spirit Level’.
Vermindering van sociale ongelijkheid zou daarom weer een belangrijk doel van overheidsbeleid moeten worden, dat niet ondergeschikt mag worden gemaakt aan bevordering van economische groei.

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

De 'multiculturele samenleving’ en de integratie van allochtonen.
Het publieke en politieke debat wordt nu al tien jaar lang (sinds Paul Scheffers 'Multiculturele drama’) beheerst door de kwestie van allochtonen/immigranten/moslims. De aandacht die de (overigens reële) problemen rond deze groepen krijgen staat in geen verhouding tot de omvang van zowel de betreffende groepen (iets meer dan 10% van de bevolking als we alle niet-westerse allochtonen meetellen) als de omvang van de problemen. Toch heeft dit debat de aandacht enorm afgeleid van andere, belangrijker maatschappelijke problemen (zie punt 1 en 2). Bovendien heeft het niet weinig bijgedragen aan de onvrede onder de bevolking en afnemend onderling vertrouwen. Hoewel het terecht is dat het taboe op kritiek op allochtonen/moslims is verdwenen, is het debat volledig doorgeslagen. Het liefste zou ik dit probleem hier geheel negeren, in plaats van er nogmaals de aandacht op te vestigen, maar het moet maar eens gezegd worden dat het tijd is dat we een punt achter dit 'probleem’ zetten.


Bezoek ook de website van Paul de Beer