Afdelingshoofd Onderzoeksgroep Participatie & Bestuur, Sociaal Cultureel Planbureau

Paul Dekker

De meest dringende maatschappelijke kwestie van dit moment lijkt me een aankomend wereldwijd probleem van schaarste (energie, voedsel, schoon water, grondstoffen) of van klimaat/milieu. Welk probleem het zal zijn weet ik niet. Geen idee, dat ligt volstrekt buiten mijn wenschappelijke expertise. Als ik zo naar het rijtje e-mailadressen kijk van wie van u een reminder kreeg op 28 december, vrees ik dat wereldwijde fysieke problemen buiten het vakgebied van alle genodigden liggen (of hebben de genodigde bèta’s allemaal netjes voor 10 december gereageerd?). Het zou m.i. een groot misverstand zijn de grootste maatschappelijke kwesties binnen de maatschappij- en geesteswetenschappen te willen opsporen. Dat we voorspelde problemen van fysieke schaarste en overbelasting niet als dringend ervaren en verdringen, optimistisch technologisch relativeren, politiek internationaal onvoldoende kunnen aanpakken etc., dat is natuurlijk wel een vraagstuk voor psychologen, politicologen, juristen en filosofen. Het vinden of in ieder geval uitvoerbaar maken van oplossingen ook, maar dat alles maakt van het basisprobleem nog geen intern maatschappelijk probleem: het zit in de harde grenzen die de aardbol ergens aan het mensdom stelt.

Het meest onderschatte probleem van Nederland lijkt me het collectieve onvermogen om iets te doen aan de bovenstaande meest dringende verdrongen maatschappelijke kwestie. Het probleem te vaag, te ver weg en te groot en wij zijn te klein om er iets aan te doen. Onjuist gebleken voorspellingen, wetenschappelijke onzekerheden en politiek falen ondersteunen de fatalistische houding. Waar in het begin van de financiële crisis hier en daar werd gehoopt dat nu de tijd was aangebroken voor een serieuze herbezinning op economische groei-idealen en gangbare welvaartsmetingen, lijken dat soort ragen nu helemaal niet meer aan de orde. De groei moet wel wat groener omdat het anders onbetaalbaar wordt, maar dat het op onderdelen misschien echt minder moet en dat we dan toch een goed leven en mooi toekomstperspectief zouden kunnen hebben, is tamelijk onvoorstelbaar geworden.

Wat het meest overschatte probleem van Nederland betreft twijfel ik tussen immigratie en integratie enerzijds en het verlies van geborgenheid en gemeenschapszin anderzijds. Ze overlappen natuurlijk ook. Beide betreffen serieuze problemen van modernisering, maar die worden te groot gemaakt en onoplosbaar met elkaar verknoopt. Terwijl als je beter kijkt er heel veel goed gaat en als je een beetje oplet er met heel weinig veel beter kan. De onderwijs- en arbeidsmarktpositie van migrantengroepen verbetert en de relaties tussen allochtonen en autochtonen op scholen, in het werk en in de buurt zijn vaak al heel normaal. Wat mensen beklagen als teloorgang van hun wijk en hun land is bij wat doorvragen niet het grote verlies van homogene gemeenschappen, maar een divers tekort aan fatsoen, respect en wederzijds begrip. En in dat tekort valt best te voorzien. Een paar ochtenden bonnen schrijven en alle fietsers rijden weer met licht, wat voorzieningen, regels en controle en het zwerfvuil is minder en wie weet een beetje snelrecht en men is oudjaarsnacht niet meer bang. Nu noch zelf iets minder assertief en met een glimlach de straat op.


Bekijk ook de pagina van Paul Dekker bij het SCP