Marina Lewycka, Een korte geschiedenis van de tractor in de Oekraïne

Per Rolls Royce

Marina Lewycka

Een korte geschiedenis van de tractor in de Oekraïne

Uit het Engels (A Short Story of Tractors in Ukrainian, 2005) vertaald door Sitara (Marja Kooreman)

Mouria, 335 blz., e 17,90

Er is, in het komische genre vooral, een subgenre aan het ontstaan, zo lijkt het, met boeken van én over voormalige burgers van achter het IJzeren Gordijn. Wat lacherig wordt verteld hoe klunzig ze het in den vreemde doen, al of niet door toedoen van inheemsen, of juist, door handigheid en aanpassingsvermogen, hun draai vinden, hoe kronkelig ook. Ik denk aan de eerste boeken van Dubravka Ugresic of Aleksander Hemon. Het is dan soms niet overbodig te weten waar en wanneer de schrijver ge boren is, én in welke taal hij schrijft. Marina Lewycka is in vredestijd geboren in een vluchtelingenkamp in Noord-Duitsland. Haar ouders konden naar Engeland omdat de geboorteplaats van de moeder in 1945 op Pools grondgebied kwam te liggen.

Pardon, dat slaat op haar hoofdpersoon, een 47-jarige sociologe aan de universiteit; die kan ook net nog wat Oekraïens (of Russisch), maar lezen nauwelijks. Haar tien jaar oudere zus, die van de vertelster dus, was een oorlogsbaby. Beiden zijn (om geld) gebrouilleerd na de dood van de moeder, twee jaar geleden. Ze vinden elkaar wanneer de 84-jarige vader aankondigt te gaan trouwen met een wulpse del van 36, die hij op de lokale Oekraïense club heeft leren kennen. Natuurlijk is deze onstuitbare Valentina wanneer ze met haar puberzoon bij hem intrekt op zijn geld uit en aast zij op verlenging van haar toeristenvisum. Scheiden kost daarna veel moeite, maar levert hilarische, soms wat al te jolig vertelde scènes op. De titel van de roman is die van het boek dat de voormalige ingenieur schrijft over de sociale invloed van de tractor. Een lokkertje, die titel, maar verder niet van belang, al beslaat het onderwerp de helft van twee pagina’s «Internetbronnen».

Niettemin kiert door de gesprekken tussen de twee zussen een minder komisch verhaal: een heel andere, heel wat minder heroïsche voorgeschiedenis dan hun steeds is voorgespiegeld. De ouders waren geen helden, hoe kon het ook: in de Oekraïne van vóór en tijdens de Tweede Wereldoorlog, vermalen tussen het Rode Leger, de Duitse bezetters en de Oekraïense rebellen (anarchisten, nationalisten, struikrovers). Het ver haal in het heden eindigt er overigens mee dat Valentina met een nieuwe baby (vader onbekend), opgehaald door haar nog altijd verliefde ex-echtgenoot, in een (door de oude man betaalde) Rolls Royce, met bovenop een fornuis, uit Engeland naar Oekraïne vertrekt. Er zou een aardige film van te maken zijn, misschien wel beter dan het boek.