Persoonsverwisseling

Zappen is het leukst als de karakters deserteren en opduiken in het televisiedrama op een ander kanaal. Met de afstandsbediening in de hand monteer je een megaproductie die mooier is dan de originelen. Als Ally McBeal Big Brother binnenwandelt, blijkt met de hulp van een goede tekstschrijver zeuren over jezelf wél vermakelijk. De krant lezen is soms ook zappen. En het is even verhelderend. Van Buitenen is gestraft voor zijn onthullingen over de verkwistingen in Europa. Sweder van Wijnbergen heeft gedwongen ontslag genomen bij Economische Zaken omdat hij een mening had en die liet horen. Zelfs in het openbaar. Als de democratie goed functioneert is, wanneer u dit leest, de Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, mevrouw Leemhuis-Stout, inmiddels afgetreden omdat ze weliswaar een mening had - ze was tegen het bankieren van de provincie - maar er niet naar handelde. Ze heeft het besluit niet ter vernietiging voorgelegd aan de Kroon.

Van mislukkingen moet de politiek iets opsteken, dat is bij elk parlementair onderzoek en bij elke enquête het tot in den treure beleden devies. Maar wat te doen als de verschillende affaires tegenstrijdige lessen leren? Van Wijnbergen wordt gestraft om een gebrek aan loyaliteit. Leemhuis moet het veld ruimen wegens een teveel aan loyaliteit. Ze wilde als kersverse commissaris haar gedeputeerden niet afvallen. Leemhuis had moeten protesteren toen de provincie al te creatief met geld omging en onoirbaar gebruik dreigde. Van Wijnbergen moet zijn mond houden als de paarse belastingplannen misbruik uitlokken. Leemhuis heeft haar gelijk te weinig, Van Wijnbergen zijn gelijk te veel naar buiten gebracht. Van Buitenen wordt gestraft omdat het onthullen van grote misstanden geen excuus is voor kleine overtredingen van de regels, Leemhuis moet gestraft omdat ze zich verschuilt achter de ongeschreven regel dat benoemde politici zich niet keren tegen gekozen politici.
Het is zonneklaar: hier is sprake van één grote persoonsverwisseling. Leemhuis hoort eigenlijk thuis op Economische Zaken. Als rechterhand van Jorritsma zou zij nooit de belastingplannen van het kabinet hebben bekritiseerd, ook al waren de gaten in de plannen nog zo groot. In de paarse visie is zij een ideale secretaris-generaal. Minister Peper vindt immers dat ambtenaren de vuile was moeten binnenhouden en over misstanden alleen bij hun baas mogen klagen. Van Wijnbergen is de perfecte Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland. Als de gedeputeerden slechte plannen maken, zorgt hij dat iedereen het weet. Van Buitenen is de ideale treasurer van de provincie. Hij is de klassieke klokkenluider: trouw, zolang iedereen zich aan de regels houdt, onverzettelijk als dat niet gebeurt.
De overheidsdienaren kampen met een grote identeitscrisis. Politici stellen zich op als ambtenaren. Zij excelleren in loyaliteit en smoren zo zinnige kritiek in angstige aanhankelijkheidsbetuigingen. Een open discussie over de absurde hypotheekaftrek en de asymmetrische behandeling van het eigen huis in de nieuwe belastingplannen is zo onmogelijk. Het wordt door Kok, Zalm en Vermeend beschouwd als hoogverraad. Zo dwingen de volksvertegenwoordigers de klerken om de politicus uit te hangen. Het maakt de onmin tussen Jorritsma en Van Wijnbergen begrijpelijk. Hij speelt met een arrogant en beledigend gemak de rol die voor haar was weggelegd en die ze al haar populisme ten spijt nooit met zoveel schwung zal spelen. Geen haat is zo hevig als geprojecteerde zelfhaat. Voor haar tekortkomingen moet hij boeten.