Peru heeft alleen nog extremisten over

Lima - Hij mag eind 2010 de Nobelprijs voor literatuur hebben gekregen - en sindsdien voortdurend eredoctoraten in ontvangst nemen -, schrijver Mario Vargas Llosa is momenteel slecht gehumeurd: op 5 juni wacht hem de keuze tussen ‘kanker en aids’. Zo omschreef de 75-jarige Peruaan ver voor de presidentsverkiezingen in zijn land al de mogelijkheid van een runoff tussen de linkse populist Ollanta Humala en de rechtse populist Keiko Fujimori.

‘Ik hoop dat mijn landgenoten niet zo onverstandig zijn het zo ver te laten komen’, voegde Vargas Llosa er destijds als stemadvies aan toe. Maar dat waren de Peruanen wél.
Dat is verrassend, omdat hun land sinds 2006 de beste groeicijfers van Latijns-Amerika liet noteren. Dat gebeurde onder een centrum-rechtse president, en de winnaar van de verkiezingen zou uit dezelfde stroming afkomstig zijn, was de algemene verwachting. Maar ondanks de economische groei is een derde van de bevolking in Peru nog officieel arm. En miljoenen anderen die het een beetje beter kregen, zagen dat een handvol landgenoten het véél beter kregen. Kortom, veel Peruanen hebben het gevoel dat de bonanza aan hen voorbij gaat en stemden in de eerste ronde op de kandidaten die een aanpassing van het huidige economische model beloofden: Humala en Fujimori. De drie kandidaten uit het centrum hadden het nakijken.
Het heeft de verkiezingen in Peru tot de interessantste van dit jaar in Latijns-Amerika gemaakt. Humala (48) is een ex-kolonel met extreem-linkse en nationalistische ideeën. Tijdens de campagne vijf jaar geleden verscheen hij in rode T-shirts en werd hij openlijk gesteund door Hugo Chávez. En veel Peruanen verdenken Fujimori (35) ervan dezelfde autoritaire denkbeelden te hebben als haar vader Alberto, president/dictator van 1990 tot 2000 en inmiddels tot 25 jaar veroordeeld wegens mensenrechtenschendingen gedurende zijn regime.
Maar Humala draagt tegenwoordig een pak met stropdas terwijl hij zich laat adviseren door naaste medewerkers van de gematigde ex-president Lula van Brazilië. En Fujimori geeft toe dat haar vader (‘de beste president die Peru ooit heeft gehad’) ook fouten heeft gemaakt. ‘Ze proberen zich voor te doen als vitaminen en tonic’, schreef journalist Gustavo Gorriti, verwijzend naar de woorden van Vargas Llosa. De Nobelprijswinnaar zelf spreekt inmiddels van de keuze tussen ‘zelfmoord en een wonder’.
Humala zou voor het laatste kunnen zorgen en kan rekenen op de stem van Vargas Llosa, die veelvuldig van zich liet horen tijdens de verkiezingscampagne. Zo viel hij de Peruaanse elite - die uit angst voor Humala massaal stemt op Fujimori - hard aan in een column: ‘Om de komst van het socialisme tegen te gaan, stemmen ze op het fascisme. En dat allemaal in naam van de vrije markt.’ Desalniettemin wijzen de laatste peilingen uit dat de Peruanen het stemadvies van Vargas Llosa wederom in de wind slaan: Fujimori leidt de race.