Perzische scènesv

Nachoem M. Wijnberg, Divan van Ghalib. € 24,95

‘Kijken hoe hij is met wat hij niet meeneemt.’ Of: ‘een gedicht bedenken alsof er vanaf het begin aan verbeterd is’. Zinnen als deze vormen het handelsmerk van Nachoem M. Wijnberg. Aan de ene kant gaat het om hoogst hypothetische situaties die stoelen op een complexe keten van voorwaarden, aan de andere kant is de kern ervan altijd zeer concreet. Hoe abstract de formulering ook is, het zijn de feiten die tellen. In zijn Divan van Ghalib heeft Wijnberg leven en werk van de Perzische dichter Ghalib als uitgangspunt genomen. Hoewel dit inspireerde tot het exploreren van een nieuwe vorm, waarin brede, als conceptuele eenheid fungerende strofen én een verhaal vertellen én daarop reflecteren, is deze poëzie zeer wijnbergiaans.
Neem de laatste strofe van een gedicht dat een reis door de Sinaï-woestijn beschrijft: ‘Tussen wat ik gezien heb en wat ik samen gezien heb met wie ik er/ later over kan spreken,/ of tussen wat ik eerst alleen gezien heb en daarna kom ik/ terug met een ander om het samen te zien, welk verschil is groter?’ Je leest de zin een paar keer en realiseert je vervolgens dat hier iets essentieels gezegd wordt over waarneming, taal en – vooral – de mens als sociaal wezen, de noodzaak ervaringen met elkaar te delen.
Voor ieder gedicht kun je rustig een middag uittrekken, maar dat neemt niet weg dat er ook hartverscheurende scènes in de bundel voorkomen. ‘De nacht is bijna voorbij als ik naar bed ga,/ je zou mij blij maken als je naar mij toe kwam terwijl ik mijn/ ogen dichthield.’ Er is het afgelopen jaar in ons taalgebied geen poëzie verschenen die de lezer een zo grote rijkdom aan emotionele en intellectuele ervaringen bezorgt als Divan van Ghalib. ‘Ghalib is blij met brieven waarin niets staat behalve beledigingen,/ die brieven hoeft hij tenminste niet te beantwoorden/ voordat hij dood is,/ hij beantwoordt alleen nog maar brieven van liefde.’

Nachoem M. Wijnberg, Divan van Ghalib. Contact, 162 blz., € 24,95