Pesten op school

Op dezelfde dag dat Tim K. in het dorpje Winnenden bij Stuttgart met de geweren en munitie uit papa’s wapenarsenaal standrechtelijke executies uitvoerde in en rondom zijn oude middelbare school ging Klass in het Haagse Filmhuis in voorpremière. Deze film van regisseur Ilmar Raag uit Estland gaat over een scholier die tot op het bot wordt gepest en ten langen leste met steun van een vriend overgaat tot wraak op de treiterende leiders en de meegrinnikende en goedkeurende omgeving. Dit toeval leidde tot een bizarre discussie op de radio: had die film wel getoond moeten worden?

Waarom niet? Uit respect voor de (nabestaanden van de) vijftien doden, de vele zwaargewonden en de ooggetuigen van het drama, meenden sommigen. Anderen vonden het onkies om vanuit de luie stoel te kijken naar een verhaal dat die dag min of meer volgens hetzelfde scenario in werkelijkheid had plaatsgevonden bij de oosterburen. Te meer omdat in deze film wordt opgeroepen tot empathie voor de pispaal die zich van slachtoffer ontpopt tot dader. Wat niet wegneemt dat ook duidelijk wordt gemaakt dat de invulling van zijn wraak geen enkele vorm van gerechtigheid is. Wel laat de film zien wat er aan zo’n daad vooraf kan gaan in het brein van een killer. En dat is nuttig binnen de discussie naar aanleiding van het Duitse bloedbad over een verbod op gewelddadige games en het aan banden leggen van wapenverkoop.
De film ging natuurlijk gewoon door, en is sinds gisteren in verschillende Nederlandse filmhuizen te zien. Dat is een mooie timing by accident, want het is de bedoeling van de filmmakers om aan de hand van deze film onder scholieren een gesprek over pesten op gang te brengen. Voor de Nederlandse leerlingen is ook een speciaal lespakket ontwikkeld over hoe ze moeten omgaan met sarren en geweld op school. Daarin wordt gereflecteerd op kwesties als: wat is je eigen rol bij dit soort processen? Want meelopers maken het in de publieke arena mogelijk dat pesten kan ontaarden. Waarom blijf je eigenlijk toekijken? Maar ook: wanneer en wie waarschuw je als je ziet dat het slachtoffer afglijdt naar gedrag dat neigt naar geweld als oplossing voor uiterste wanhoop?
Met deze educatieve functie hakt de film misschien dieper in op het geweten dan een pestprotocol, waarmee iedere school in Nederland al jaren werkt. Maar voorkomen kun je het met beide natuurlijk nooit, omdat wrede machtsspelletjes nu eenmaal in de haarvaten van iedere gemeenschap zitten. Hoogstens kun je met pestprogramma’s – signaleren, de pestkoppen isoleren, kringgesprekken voeren met de meelopers, de slachtoffers weerbaar maken, et cetera – patronen in een groep doorbreken. Die ene geïsoleerde gefrustreerde gekwelde psychopaat zal daar niet gevoelig voor zijn.
De trailer van Klass is te zien op internet.