Holland Festival - Pique Dame Theatre of the World

Pesterig jongetje

De Nationale Opera presenteert in één week Holland Festival twee volstrekt tegengestelde opera’s. Pique Dame van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski is een somber, romantisch, laat-negentiende-eeuws melodrama, door de componist letterlijk in tranen geschreven.

Medium holland 20festival 20  20theatre of the world  c2 a9 ruth walz 10

Twee dagen later blijkt de gloednieuwe ‘groteske’ van Louis Andriessen, Theatre of the World, een vrolijke, caleidoscopische terugblik op het obscurantisme en de schoonheid van het rijke roomse leven.

Tsjaikovski’s opera werd door regisseur Stefan Herheim en zijn dramaturg Alexander Meier-Dörzenbach drastisch geïnterpreteerd. In het verhaal speelt in hun versie niet de gokverslaafde tenor Hermann (Misha Didyk) de hoofdrol, maar zijn vriendelijke, ruimhartige rivaal bariton Vorst Jeletski (Vladimir Stoyanov), die geheel gekapt en gekleed is als de ongelukkige componist Tsjaikovski, kort voor zijn dood. Erger: alle mannelijke koorleden zien er zo uit en ze sjouwen de hele opera rond met glaasjes met cholera besmet water, waarmee volgens de moderne overlevering Tsjaikovski een langzame zelfmoord zou hebben gepleegd, in het schuldige besef dat hij ook met een huwelijk zijn homoseksualiteit niet had kunnen onderdrukken. Iedereen is dus een afsplitsing van de componist; een open deur die ook iets subtieler tot uitdrukking had kunnen worden gebracht. De ondanks alle citatenrijgerij tamelijk vlakke partituur werd door het Concertgebouworkest onder Mariss Jansons adequaat maar weinig begeesterd gespeeld.

Dat is volkomen anders bij de scenische wereldpremière van Theatre of the World op een veeltalig libretto van de Duitse schrijver Helmut Krausser. Onder Reinbert de Leeuw spat het spelersplezier er bij alle leden van het met strijkers uitgebreide Asko|Schönberg vanaf. Ook theatraal is het een feest geworden. Er is midden in de piste van Carré een zeer fraai decor van de Quay Brothers gebouwd, in verschillende kleuren grijs geschilderd, met gestileerde graven, rotsen en een hoge toren van Babel. Regisseur Pierre Audi geneert zich deze keer niet zijn soberheid te laten vallen en er het een en ander bij te verzinnen. Zo krijgt acteur Steven Van Watermeulen een veel grotere rol dan in het libretto staat, hij fungeert nu als een soort koor zonder tekst en becommentarieert mimisch wat de zangers doen en voelen op ironische wijze. Maar ook hoofdpersoon Leigh Melrose zingt en speelt fantastisch als de oud geworden jezuïtische geleerde Athanasius Kircher die tevergeefs probeert zich te verzoenen met God. Hij wordt daarbij nauwelijks geholpen door een breekbare paus Innocentius XI (Marcel Beekman) en tegengewerkt door een pesterig, af en toe zelfs duivels jochie (levensecht gespeeld door sopraan Lindsay Kesselman).

Andriessen rekent op heel genuanceerde wijze af met zijn roomse verleden. Pater Kircher mag dan een obscurante wetenschapper en een fantast zijn geweest, ook de schoonheid die het katholicisme ontegenzeglijk heeft gebracht krijgt haar kans. Hier vooral in de door Cristina Zavalloni prachtig gezongen Mexicaanse gedichten van Sor Juana Inés de la Cruz, met wie Kircher een platonische verhouding zou hebben gehad via een intercontinentale briefwisseling. Wie weet. Het levert in elk geval mooie muziek op.

Pique Dame, t/m 3 juli; Theatre of the World, t/m 19 juni; hollandfestival.nl


Beeld: Theatre of the World (Ruth Walz / Holland Festival)