Pete Seeger, 3 mei 1919 - 27 januari 2014

De Amerikaanse folkzanger Pete Seeger – If I Had a Hammer, We Shall Overcome – is vooral bekend van zijn activisme in dienst van burgerrechten en het milieu.

Maar Seeger was meer dan een troubadour voor de goede zaak: hij was een optimist met een diepe liefde voor de muziek van zijn land.

Voor de vorige week op 94-jarige leeftijd overleden Pete Seeger was folkmuziek zowel essentieel erfgoed als een katalysator voor sociale verandering. Dat besef had hij deels te danken aan zijn ouders, geschoolde musici uit Manhattan, die met hun kinderen door het land trokken om ze vertrouwd te maken met de muziek van het Amerikaanse platteland. Op zijn negentiende sloot Seeger zich aan bij de folkzanger Alan Lomax, met wie hij folksongs opnam voor de Library of Congress, opdat deze niet voor het nageslacht verloren zouden gaan.

Het was in die tijd, toen de Depressie van de jaren dertig nog voelbaar was in grote delen van het land, dat hij Woody Guthrie ontmoette, de legendarische volkszanger die het in zijn liederen opnam voor de werkende klassen. Seeger reisde met Guthrie door het land, dikwijls door op rijdende vrachttreinen te springen. Hij leerde de ukelele en de vijfsnarige banjo te spelen, wat later zijn handelsmerk zou worden. Hij werd lid van de Communistische Partij. De pas twintigjarige Seeger besloot om zijn muzikale talent in dienst te stellen van sociale rechtvaardigheid.

In 1940 richtten Seeger, Guthrie en anderen de Almanac Singers op. De muzikanten leefden samen in een woongemeenschap in Greenwich Village, de wijk waar Manhattans bohémiens van die dagen samenklontten. De huur betaalden ze van het geld dat met optredens werd binnengehaald. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ook Seeger opgeroepen voor militaire dienst. Toen het leger zijn politieke voorkeuren ontdekte, werd hij gelegerd in Mississippi. ‘Mijn bataljon werd op weg gestuurd naar glorie en dood’, zei Seeger in 2004 tegen de journaliste Amy Goodman, ‘terwijl ik achterbleef om een half jaar sigarettenpeuken op te rapen.’ Later werd hij naar Saipan gezonden, in de Stille Zuidzee, om daar gewonde troepen te vermaken.

Na de oorlog richtte Seeger met onder anderen Ronnie Gilbert de folkgroep The Weavers op, die al gauw nationaal succes boekte – goed voor zo’n vier miljoen verkochte singles en elpees, mede dankzij hits als Kisses Sweeter than Wine en So Long, It’s Been Good to Know Yuh. Het waren liedjes die een nostalgisch verlangen naar gemeenschap opriepen en daarom ‘verdacht’ waren in de ogen van de communistenjagers die eind jaren vijftig onder leiding van senator Joseph McCarthy het land in hun greep hadden. The Weavers werden van de radio geweerd. In 1955 werd Seeger opgeroepen om te getuigen voor het House Un-American Activities Committee. Dat optreden zou hem een heldenstatus bezorgen: Seeger weigerde vragen over zijn filosofische, politieke of religieuze overtuigingen te beantwoorden, omdat hij vond dat dit ‘ongepaste vragen zijn om aan welke Amerikaan dan ook te stellen’. Hij werd tot een jaar gevangenisstraf veroordeeld, hetgeen pas na jaren procederen werd teruggedraaid.

Wat niet werd teruggedraaid was Seegers verbanning naar de zogeheten blacklist: tot eind jaren zestig was Seeger niet te horen op de nationale radio en tv. In de documentaire Pete Seeger: The Power of Song beschreef zijn biograaf, David King Dunaway, deze periode als volgt: ‘De fbi ging zo hard achter hem aan dat hij nergens meer een baan kon krijgen. De enige mensen voor wie hij nog mocht zingen, waren kinderen. (…) Dat leidde niet zozeer tot subversieve momenten, als wel tot een wederopstanding van de Amerikaanse folkmuziek. Daarvoor kunnen we de fbi niet genoeg bedanken.’

In 1957 ontmoette Seeger in Tennessee een man die zonder enige twijfel meer te duchten had van de fbi dan hijzelf: Martin Luther King Jr. Het was tijdens deze ontmoeting dat Seeger voor het eerst We Shall Overcome voor King zong, een lied dat de burgerrechtenbeweging later als hymne zou adopteren.

Net als King werd Seeger een steeds luidere tegenstander van de Vietnam-oorlog. In zijn eerste tv-optreden sinds hij op de blacklist was beland, in 1967, zong hij Waist Deep in the Big Muddy. Het lied, dat Vietnam als een moeras en president Lyndon Johnson als ‘de grote dwaas’ omschreef, haalde de uitzending niet: de omroep cbs censureerde het. Na hevige protesten van het publiek zond cbs de opname enkele maanden later alsnog uit.

Seeger hield nooit op met zingen. Hij deed het voor zijn plezier, voor vrede, voor nucleaire ontwapening en, vooral, voor het milieu. Om de vervuiling van zijn geliefde rivier de Hudson tegen te gaan, richtte hij de organisatie Hudson River Sloop Clearwater op. De groep bouwde een zeilschip, de Clearwater, dat ingezet werd om aandacht te trekken voor de deplorabele staat van de rivier. Decennia later kon er weer in gezwommen worden. Deze volharding was tekenend voor het leven van de optimist Seeger, die werkelijk geloofde dat we shall overcome. ‘Dat is iets waaraan het menselijk ras steeds herinnerd dient te worden’, zei Seeger vorig jaar augustus tegen Goodman. ‘Geef niet op.’

In 1955, tijdens die beruchte hoorzitting van McCarthy’s commissie, werd Seeger gevraagd wat hij na de oorlog had gedaan. ‘Ik ben doorgegaan met zingen’, antwoordde hij. ‘En dat verwacht ik altijd te blijven doen.’ Dat deed hij inderdaad, ook lang nadat zijn stem zijn liederen niet meer kon dragen. Hij zei gewoon de woorden voor, wetende dat zijn publiek zou volgen. Zoals tijdens de inauguratie van president Obama, in januari 2009, 88 jaar oud, op de trappen van Lincoln Memorial naast Bruce Springsteen. Zijn laatste concert was op 30 november 2013, in Carnegie Hall in New York. Samen met Arlo Guthrie, zoon van Woody, zong hij als toegift nog één keer This Land Is Your Land, This Land Is My Land. Zijn stem was nauwelijks hoorbaar, maar op zijn gezicht stond te lezen dat hij van elk meegezongen woord genoot.

‘De FBI ging zo hard achter hem aan dat hij nergens meer een baan kon krijgen’

Pete Seeger samen met Arlo Guthrie: This is your land. (1993)

Pete Seeger bij de Johnny Cash-show. (1970)

Pete Seeger met The Weavers. (1951)

Pete Seeger samen met Bruce Springsteen tijdens de eerste inauguratie van Barack Obama. (2009)


Beeld: 2009, Madison Square Garden. Concert ter ere van zijn negentigste verjaardag, samen met vele beroemdheden. De opbrengst bestemd voor de organisatie Hudson River Sloop Clearwater. Lucas Jackson / Reuters