Petersburgse vertellingen

Heel Rusland is in rep en roer, en ook de rest van de wereld, vanwege de roebel; dat zegt de buitenlandse pers. Nu is dat misschien een beetje zo, maar niet helemaal - rep en roer is een groot woord. Voordat Rusland in rep en roer raakt, moet er veel gebeuren.

Ik woonde hier in St. Petersburg tijdens de beschietingen van het Witte Huis in 1993. Ik was ’s avonds een kopje thee aan het drinken met een paar vrienden toen mijn moeder opbelde uit Nederland. ‘Jeltsin heeft het hele parlement ontslagen’, riep ze in paniek door de hoorn. Nu kijkt daar niemand meer van op - het is een hobby van Jeltsin om zo nu en dan mensen te ontslaan, en dan bijvoorbeeld later weer aan te nemen. Die keer maakte het ook geen indruk. 'Jeltsin heeft mot met het parlement’, zei ik toen ik de keuken weer in kwam. 'Mijn moeder zegt dat er een crisis is.’ De vrienden roerden ongeïnteresseerd in hun kopjes. 'Jeltsin? Ik dacht dat die al ontslagen was door Chasboelatov’, zei de een. Toen ging de telefoon weer, dit keer was het een Nederlandse vriend die in Moskou woonde. 'Mijn moeder belde me helemaal overstuur op, ze zegt dat er een burgeroorlog gaande is’, zei hij. 'Ze zegt dat er rellen zijn op het Rode Plein, maar ik ben er net langsgereden en er was niemand.’ Binnen enkele uren wist heel Rusland van de crisis, dankzij onze moeders. Want van de Russisiche pers werd je niet veel wijzer.
Ik weet nog dat er op de televisie niets te zien was behalve een schaakpartij, een kookprogramma en de bekende Russische tekenfilm over een wolf en een haas met de titel 'Nou, wacht maar af!’ In die tijd, in 1993, was de inflatie overigens ook niet mis, maar toen gingen aankoopprijs en verkoopprijs van de dollar gelijk op. Er werden allerlei regelingen getroffen: als je een goede baan had, werd je uitbetaald in roebels, maar gerelateerd aan de dollar. Dus je kon er nooit op achteruitgaan. Tenminste, dat zeiden ze. Gisteren vertelde een vriendin die in het Nevsky Palace Hotel werkt - een hotel met een westerse directie - dat ze haar salaris nu maar voor vijftig procent zullen uitbetalen. Zo los je dat dus op als werkgever. Maar dat is nog geen reden voor rep en roer in Rusland. Rep en roer is toch iets anders. Vanochtend hoorde ik een zeer laconieke reclameboodschap op de radio: 'Het regent, de zomer is voorbij, de roebel valt… maar ons gezellige restaurant is nog steeds open.’ De inflatie betekent niet speciaal dat de prijzen stijgen. In mijn stamcafétje bestel ik bijna elke dag een visje uit de oven. Vandaag was dat visje opeens drie keer zo klein. 'Inflatie’, snauwde de serveerster op mijn verontwaardigde reactie. Het visje was zo klein geworden dat het in zijn geheel in een eetlepel paste. Maar de prijs was even hoog als voorheen. Een grote modezaak op de Nevsky adverteert met de tekst: 'Koop nu! Onze prijzen zijn net gestegen!’ Trap er niet in. Zal je net zien, koop je een jas, rukken ze waar je bij staat de knopen eraf.