Piano en zeepbellen

Oefening baart kunst. In geen enkele discipline gaat dit cliche zozeer op als in het vak compositie. Het was daarom opmerkelijk hoe hoog het niveau was van de stukken die studenten van het Haags conservatorium - nog altijd de belangrijkste kweekvijver voor compositorisch talent in Nederland - tijdens een concert in De IJsbreker presenteerden (tevens uitstekend uitgevoerd door medeleerlingen). Tegelijkertijd bestond er geen twijfel over wie de oudste en meest ervaren persoon in dit gezelschap was: de Australische Alison Isadora (32), die vorig jaar afstudeerde en als violiste in tal van gerenommeerde ensembles speelt, waaronder het Maarten Altena Ensemble.

Voor Wiek - In memoriam Ewen Simpson heeft zij geschreven voor gitarist Wiek Heijmans. Vanaf de eerste maat klinkt de muziek quasi-geimproviseerd en vermoedelijk heeft Heijmans ook veel vrijheid. Een loopje dat een opmaat lijkt, begint hij steeds opnieuw. Langzamerhand wordt duidelijk dat Heijmans niet uit dit loopje zal ontsnappen en gaan deze noten een kleine, poetische wereld op zich vormen. Uit een bepaald soort handigheid en inzicht in de sterke kanten van Heijmans’ instrumentale vaardigheden, krijgt Isadora in dit gezelschap de status van de oude rot in het vak.
De meeste stukken op deze avond waren goed geschreven, maar ontbeerden nog een zekere eigenheid. Dat is geen negatieve opmerking: om die reden schrijven de meeste componisten pas na hun vijfendertigste werken die de toets der kritiek kunnen doorstaan. Het duidelijkst klonk die ambachtelijkheid door in Jeroen Snijders’ Lamento (in een uitstekende uitvoering door pianiste Helene Egberts). Ook zonder de uitgebreide schriftelijke toelichting kon je horen dat het stuk degelijk en intelligent in elkaar stak. Iets dergelijks gold voor Up voor ensemble van Richard Sims. Hoewel het stuk te lang duurt, klinkt het goed: een sterke harmonische spanning, goed voor stem geschreven en krachtig van uitdrukking. Nadeel is dat de muzikale wereld van zijn leraar Louis Andriessen wel erg sterk mee-echoot.
In het geval van Rozalie Hirs kreeg je daarentegen de indruk dat haar idee niet uit de verf kwam. Pamwe voor tenorsax en percussie gaat mank doordat de slagwerkers niet genoeg tegenwicht bieden aan de sax. Ze ondersteunen en kleuren de flageoletten van de sax en worden daarmee te veel tot een ‘effect’ gereduceerd. In Dirge van Andre Dienske bestaat er geen twijfel over dat 'kleur’ het onderwerp van het stuk is. Dirge voor sopraan, drie trombones en drie slagwerkers was het meest theatrale stuk op het programma. De doodsklokken waar het stuk mee opent is nog maar een voorproefje van de beeldende, expressieve frasen die Dienske neerzet.
Waar het inventiviteit betrof sprongen twee werken er bovenuit: Pianoise van Gil Wasserman en Loosends van Keren Rosenbaum. Pianoise is vooral een charmant werk. Achter de weinig pretentieuze presentatie - de titel en de tekening van een jolig dansende beer die op een lessenaar naar het publiek gekeerd stond - gaat wel degelijk een zeer muzikaal stuk schuil. In de eerste plaats verstaat Wasserman de zeldzame kunst precies op het goede moment op te houden (bijna elke compositie in de hedendaagse muziek is te lang). In de tweede plaats speelt hij een boeiend spel met klank: Wasserman bouwt in een kernachtig idioom een prachtig contrast op tussen het echte, heel directe pianogeluid en de spacey synthesizer- zeepbellen.
Ook de Israelische componiste Keren Rosenbaum was met elektronica aan het stoeien geweest. Loosends is geschreven voor trompet en piano, maar daaraan toegevoegd is een luidspreker die voor de open klankkast van een tweede piano is geplaatst en die voor rare feedback- effecten zorgt. Het stuk bestaat uit bikkelharde akkoorden die eerst op de piano worden aangeslagen en onmiddellijk door de trompet worden ingevuld. De elektronica geeft wrange rafels aan deze verbeten, agressieve dreunen. In de langdurige stiltes tussen de akkoorden wordt een moordende spanning voelbaar.
Dit is niet het eerste werk van Keren Rosenbaum dat de aandacht trekt. Een dame waar we zeker nog meer van zullen horen.