Pijn is fijn

De mens is vreedzamer dan ooit. Waarom heeft dan elke toeristenstad een martelmuseum? Wat is de aantrekkingskracht van pijn en lijden? Over rillingen over de rug en de fascinatie voor zombies, muilperen en schandfluiten.

Medium torture3

MIDDEN IN Amsterdam staat een indoor achtbaan. Het is moeilijk voorstellen, tussen het Rokin en de Kalverstraat in, zo ongeveer de duurste commerciële vierkante meters van de stad, maar er staat een heuse achtbaan. ‘Handen binnenboord houden’, zegt een van de medewerkers. ‘Gillen mag wel.’ De veiligheidsbeugel drukt op je blaas. Met dat karakteristieke achtbaan­geluid wordt het karretje omhoog getakeld (het geluid van een rib die kraakt, of de haan van een pistool die gespannen wordt), en losgelaten.

Je glijdt in een halve cirkel in vrije val omlaag, en nog eens, en bent dan al weer klaar. Je komt tot stilstand naast een bronzen lichaam op een middeleeuws aandoende graftombe dat misschien nog tot leven springt en je laat schrikken, maar nee. Vergeet uw handtassen niet.

De achtbaan is de grande finale van de tour door de Amsterdam Dungeon, een attractie die gehuisvest is aan een enorm pand (een voormalige kerk) aan het Rokin en waar het, gezien de rij voor de deur (bezoekersaantallen zijn niet openbaar), het hele jaar druk lijkt. Het heeft een eigen gift shop en je kunt er direct foto’s laten ontwikkelen die tijdens de tour worden gemaakt. In groepen van een man of 25 kom je door verschillende ruimtes, decors, waarin – citaat uit de folder – ‘de ergste gruwelijkheden uit 2.000 jaar Europese geschiedenis tot leven worden gebracht!’ We komen langs de martelkelders van de Spaanse Inquisitie, langs een anatomische les waar het lijk van een geëxecuteerde moordenaar ligt, langs de Bloedraad. In elke ruimte is een gastheer, bij gebrek aan een beter woord: een heftig geschminkte acteur die de bezoekers in Engels en Nederlands toeschreeuwt.

‘Jij! Steek je rechterhand eens op! Nu!’

De man steekt zijn hand op.

‘Heel goed, we hebben een vrijwilliger.’

De man blijkt een brede Duitser in een spierballen­shirt. Hilmar, heet hij. Hij wordt vast­geklonken in een stoel terwijl de beul met allerlei martelwerktuigen voor zijn gezicht zwaait. Een vleeshaak, een tang waarmee hij een tong kan trekken, een notenkraker bedoeld om, nou, ja, noten te kraken. ‘Al hebben we in jouw geval eerder deze nodig!,’ roept de beul tegen Hilmar en haalt een heel klein noten­krakertje te voorschijn.

Iedereen lacht. Niet eens zozeer omdat het grappig is, maar voordat om ze (we) opgelucht zijn dat zij (wij) niet in die stoel zitten. In die zin is het een les in groepsprocessen: in elke ruimte worden mensen uit de groep gehaald en iedereen probeert zich steeds te drukken. Als een van de acteurs de groep vraagt een bezoekster aan te wijzen en uit te lachen doet iedereen dat gedwee. En het is een les in mensenkennis: steeds worden dezelfde mensen uit de groep gepikt, Hilmar de Duitser, en Kim, een stoer maar lief meisje in een jas met een bontkraag dat bij elke mogelijkheid zo hard gilt als ze kan, moet eerst in een martelkelder in een kooi, aan boord van een voc-schip een poepemmer vasthouden en wordt daarna voor de Bloedraad gedaagd en beschuldigd van hekserij: ze zou naakt hebben gedanst op de Dam, rondjes hebben gedraaid en geroepen: ‘Beëlzebub, geef me een man! Geef me een man!’

Het is allemaal nep, het is geen echte poepemmer en hoewel er met martelinstrumenten wordt gezwaaid, wordt van niemand ook maar een haar aangeraakt, en toch is het slopend. De ruimtes zijn klein en donker. Je zit continu op elkaars lip. Een groot deel van de angst bestaat eruit dat je in het donker zit terwijl er omineuze, aanzwellende muziek klinkt – de eerste keer dat dat gebeurt schrik je je rot als de banken waarop je zit ineens een kwartslag achterover klappen. Je lichaam onthoudt dat. De keren daarna begint het al adrenaline aan te maken zodra het licht uit gaat, ook als er daarna niets gebeurt, wat opvallend vaak het geval is. De suggestie is voldoende.

Tegen de tijd dat we bij de achtbaan, ‘De Magere Hein’, aankomen is het een bezoekster te veel geworden; zij vraagt aan de achtbaanmedewerker of ze alsjeblieft naar buiten mag. Hij wijst haar op een alternatieve nooduitgang, waar zo dadelijk iemand van het bedrijf haar zal ophalen. Als ze wegloopt pakt hij zijn walkie-talkie: ‘Er komt een pakketje naar één, een pakketje naar één.’

De Amsterdam Dungeon maakt deel uit van Merlin Entertainments Group, een multi­national met vestigingen in twaalf verschillende landen en met meer dan dertienduizend mensen in dienst. Er zijn Dungeons in Blackpool, Edinburgh, Londen, York en Hamburg. Overigens is de Amsterdam Dungeon niet te verwarren met het Torture Museum, dat hemelsbreed zo’n tweehonderd meter verderop ligt, aan het Singel net achter de Kalverstraat. Hier geen acteurs, maar meer een museale opzet, waarbij je door een aantal slecht verlichte kamers loopt waar objecten staan uitgestald die in een ver verleden als martelwerktuigen hebben gefunctioneerd. Het is waarschijnlijk het enige museum dat tot elf uur ’s avonds open is en waar je niet kunt pinnen.

Je komt langs een garrot, een pijnbank, een schandfluit. Er ligt een muilpeer en je krijgt in geur en kleur uitleg hoe deze gebruikt werd: het houten, of soms metalen, peervormige object wordt in de mond van een misdadiger gestopt – of, staat erbij, in een andere lichaamsopening – en via een zwengeltje aan de voorkant langzaam aangedraaid, waardoor de peer uitzet en de kaak (of een andere lichaamsopening) ontwricht; of in andere gevallen kunnen er spijkers uit openingen in de peer te voorschijn komen. De muilpeer werd gebruikt voor ontrouw, sodomie, incest, ketterij, blasfemie en ‘relaties met Satan’, legt het Torture Museum uit: ‘De boodschap was duidelijk: mond houden!’

  • De rest van dit artikel is alleen beschikbaar voor vaste abonnees. Zij kunnen hier inloggen om verder te lezen.
  • Als u al een abonnement op De Groene Amsterdammer heeft maar nog geen gebruikersnaam en wachtwoord, klik dan hier om u te registreren.
  • Geen abonnee? Klik dan hier om de abonnementen te bekijken of neem voor slechts vier euro week-toegang tot het gehele digitale archief en lees De Groene van deze week tevens in pdf op uw scherm of tablet.

Beeld links: The Amsterdam Dungeon (Courtesy Koen Suyk / ANP). Rechts: The London Dungeon (Courtesy Chris Craymer / Rex Features / HH).