Pijnlijke pikjes

Je ging naar de Nieuwe Zijds op verkiezingsavonden waar je met duizenden keek naar grote schermen die de dagbladen voor hun panden hadden gezet en waarop de uitslagen werden geprojecteerd. Er werd geklapt, gejoeld en bovenal gediscussieerd door en tussen mensen die elkaar nooit eerder ontmoet hadden. Beetje feestelijk wel, al hing dat ook van de uitslag af.

Destijds, late jaren vijftig zag ik het als een ramp dat VVD PvdA verving (al zocht ik zelf het ware Jeruzalem in de nieuwgeboren PSP) -niet wetend dat ‘rechtse’ kabinetten de verzorgingsstaat even energiek zouden uitbouwen als 'linkse’. Zoals later de afbraak ook bij beide vleugels in deskundige handen bleek (al wint mijn afkeer van een ministelsel het nog altijd van een diep verlangen naar het Eerste Christenloze Tijdperk).
Die bijeenkomsten verdwenen door de televisie. Net als de verkiezingsborden op de bruggen (de CPN altijd eerste) en de meeste affiches voor ramen. Zag Koks gelaat vorige week achter het raampje van een woonboot in de Keizersgracht en besefte dat ik hem en zijn collegae nog slechts bewegend en sprekend ontmoet en nauwelijks meer in die vorm van staatsman-staatsieportret. De boot was een beetje shabby, wat een aardig contrast opleverde. Trouwens, er waren tijden dat, hoe dictatoriaal de partijen ook geleid werden, het portret van de leider taboe was: ongewenste persoonsverheerlijking waar het slechts mocht gaan over beginselen muurvast verankerd in delen van het alfabet: ARP, CHU, CPN… Waar is het mis gegaan? Toen de freule en Udink met pruiken op de Dam verschenen, was het al veel te laat.
Bijzonder van de '94-campagne is de weekend-mediaweigering van CDA-kant. Lubbers wil vrijdag niet samen met Brinkman bij Niehe, dus gaat het feest helemaal niet door (toen de afspraak gemaakt werd was er nog geen vuiltje aan de lucht en ik vraag me af wat Niehe bezielde toen hij het CDA deze prachtkans meende te moeten bieden). Hirsch Ballin wil zaterdag niet met Van Thijn in Kamerbreed dus verschijnt de populist Van der Heijden in zijn plaats. En Brinkman verdomt het zondag bij Fons de Poel zijn opwachting te maken, vraagt een andere interviewer en verbiedt Van Rooy zijn plaats in te nemen als Braks begrijpt dat hij voorzitter van een journalistieke organisatie en niet van een politieke partij is en dus die eis tot journalistenwisseling niet inwilligt.
Ongekend. Zulke beslissingen lijken normaal niet door emoties of principes ingegeven maar door kansberekening: dit levert stemmen op. Een rationele inschatting met het oog op de irrationaliteit van de burger. Immers, op de dag dat Victor Baarn werd ontmaskerd, werd Soestdijk overstroomd met dezelfde telegrammen, brieven, bloemen en taarten die Brinkman toevielen toen bleek dat hij de kinderen van zijn oom tegen diens zwendel en pistolen wilde beschermen. Maar nu lijken de belangen het toch te verliezen van de pijnlijke pikjes waarop getrapt is. Reporter blonk niet uit in toon en stijl, zo min als Crime Time een voldoende voor beschaving haalt, maar gegeven die klefheid, die tv meer en meer lijkt te kenmerken, houd ik me aanbevolen voor onthullingen. Al krijgen die dan, bij Arscop meer dan bij Graman, buitenproportionele aandacht vergeleken bij waar het op 3 mei echt om ging. U kent de uitslag.