Plat met wat uitschieters

Ik ga niet beweren dat Con Air een goede film is. Dat is hij niet. Ik heb me er niet bij verveeld en soms was het zelfs amusant. Films als Con Air zijn niet voor mij bedoeld, en dan beleef je voor een deel je plezier ondanks de film. Voor dat andere deel blijf je gewoon op het sleeptouw van het voortrazende spektakel. Con Air is een grote commerciële actiefilm en in zijn soort niet slecht, maar ook niet uitzonderlijk goed. Wel heeft hij wat vreemde trekjes. Zo zijn er critici die zich erover verbaasd hebben dat de hoofdrollen worden vertolkt door acteurs die te boek staan als interessant, serieus en goed. Te goed eigenlijk, lijken ze te willen zeggen, voor een ordinaire actiefilm. Dat is opmerkelijk. Alsof platte formulefilms maar het liefst zo plat mogelijk moeten blijven. Alsof serieuze acteurs zich niet buiten hun reservaat mogen vertonen. Alsof de grenzen tussen de meer inhoudelijke films en de zuivere actiefilms niet mogen worden vervaagd.

Nu is Con Air geen Apocalypse Now, geen Silence of the Lambs en ook geen Seven. Hij heeft helemaal geen ambitie om echt spectaculair of echt angstaanjagend te zijn en misschien dat juist dit afzien van ambitie nog het meest heeft gestoord. Maar je zou ook kunnen beweren dat deze nonchalance ten aanzien van inhoudelijke ambities de weg heeft vrijgemaakt voor een prettig zelfrelativerend element in de film. Con Air kent een aantal ogenblikken waarop de film zichzelf een knipoog lijkt te geven. Op zulke momenten lijkt het of er restanten van heel andere genres bij toeval in de film zijn opgenomen. Op die momenten vergeet de actiefilm zichzelf even en blijft iets te lang of te nadrukkelijk de sfeer ademen van een komedie of van een horrorfilm. Evenwichtigheid is ook niet het streven van dit soort films. Het geld dicteert dat er zo veel mogelijk moet gebeuren en dat daarbij alle middelen geoorloofd zijn. Die te goede acteurs worden dan gewoon gezien als middelen.
Zo wordt de grootste griezel in de film gespeeld door John Malkovich. Inderdaad een begenadigd acteur die in een degelijk kostuumdrama met veel literaire dialogen bijzonder kan imponeren. Toch is de aanwezigheid van Malkovich een van de sterkste kanten van de film. Juist doordat hij een heel reservoir van zijn kunnen niet hoeft aan te spreken, weet hij als cynische en hyperintelligente misdadiger te overtuigen. Al na een enkele blik en een handvol bitse oneliners is het duidelijk dat hij het gewetenloze meesterbrein is en dat spaart de film veel tijd. Tijd die weliswaar veelal met actieclichés wordt opgevuld, maar toch.
Effectief is ook de bijrol van Steve Buscemi als verknipte en ook al te intelligente massamoordenaar. Buscemi is zelf filmmaker en speelde in menige Newyorkse independent film. Buscemi heeft van nature iets lugubers. Je kunt zelfs zeggen dat Buscemi eigenlijk te eng, want te echt, is voor deze film. Maar Buscemi is natuurlijk ook gewoon een middel binnen deze film die zich geen tijd gunt om ook maar enige mogelijkheid uit te werken, maar wel zoveel mogelijk variatie wil opdienen. De perverse creatie van Buscemi loopt daarom ook weer niet uit de pas met de film, want deze grote parade schrijft juist voor dat er van alles wat moet zijn.
Zo kon het gebeuren dat een gevoelige acteur met een grote melancholische uitstraling als Nicolas Cage de held van het verhaal mocht spelen. De keus voor Cage is eigenzinnig (in een verder hoogst conventionele film) en het werk van producent Jerry Bruckheimer. Een regisseur (in dit geval Simon West) heeft bij dit soort films niets te vertellen. In Con Air heeft de combinatie Cage & actiefilm nog niet iets echt bijzonders opgeleverd, maar dat hoeft niet zo te blijven. Cage wordt aangekondigd voor Snake Eyes van Brian De Palma en dat zou iets kunnen zijn. Intrigerender vind ik nog dat de man die zich zo mooi droevig dooddronk in Leaving Las Vegas de rol van Superman gaat spelen onder de regie van Tim Burton, de meest bizarre Hollywood-regisseur van het moment.